Από τα σημαντικότερα ιερά κειμήλια – κώδικες της Εκκλησίας

Ένα από τα σημαντικότερα κειμήλια – κώδικες, το Τετραευάγγελο, φυλάσσεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Χρονολογείται στα τέλη του 11ου και τις αρχές του 12ου αιώνα. Περιέχει ευαγγελικές περικοπές που αναγιγνώσκονται κατά τις Κυριακές, τα Σάββατα και τις καθημερινές ακολουθίες της Εκκλησίας. Αποτελείται από 325 φύλλα περγαμηνής. Ωστόσο, έχουν απολεσθεί ορισμένα τμήματά του.

Το κείμενο αναπτύσσεται σε δύο στήλες ανά σελίδα και φέρει σημαδόφωνα. Είναι γραμμένο με όρθια, στρογγυλή και ιδιαίτερα επιμελημένη μικρογράμματη γραφή. Η γραφή απηχεί την καλλιγραφική τεχνοτροπία του β΄ μισού του 11ου και των αρχών του 12ου αιώνα.

Ο κώδικας συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον πυκνά διακοσμημένων βυζαντινών τετραευαγγέλων. Κοσμείται με ολοσέλιδες προσωπογραφίες των Ευαγγελιστών Ματθαίου, Μάρκου και Λουκά. Οι απεικονίσεις αποδίδονται στον τύπο του χριστιανού γραφέως-φιλοσόφου καθήμενοι σε θρόνο. Αυτό ακολουθεί εικονογραφικά πρότυπα της εποχής. Το φύλλο με την παράσταση του Ευαγγελιστή Ιωάννη δεν έχει διασωθεί. Αυτό το γεγονός επιβεβαιώνει την αποσπασματική διατήρηση του χειρογράφου.

Το Τετραευάγγελο ανήκε στον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου Θεσσαλονίκης. Σύμφωνα με σχετικό σημείωμα, συντηρήθηκε από ευλαβείς πιστούς στις 26 Ιουλίου 1886. Το στοιχείο αυτό μαρτυρεί τη διαχρονική μέριμνα της εκκλησιαστικής κοινότητας για τη διαφύλαξη των ιερών της κειμηλίων.

Κατά πάσα πιθανότητα, το χειρόγραφο φιλοτεχνήθηκε στην Κωνσταντινούπολη, σε οργανωμένο βιβλιογραφικό εργαστήριο. Αυτό εξηγεί τόσο την υψηλή ποιότητα της γραφής όσο και τον πλούσιο εικονογραφικό και διακοσμητικό του χαρακτήρα.

Σήμερα, ο πολύτιμος αυτός χειρόγραφος κώδικας εκτίθεται στη μόνιμη έκθεση του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, αποτελώντας ζωντανή μαρτυρία της λειτουργικής ζωής, της τέχνης και της πνευματικής παράδοσης της Εκκλησίας.