Όταν η Αθήνα “πρωτόπιε” μπίρα. Το πρώτο στέκι. Οι αντιδράσεις

Όταν ο αττικός ήλιος ανεβαίνει ψηλά και η ζέστη του καλοκαιριού αρχίζει να γίνεται αισθητή, η σκέψη αναζητά σχεδόν ενστικτωδώς μια διέξοδο δροσιάς: μια παγωμένη μπύρα, με τον αφρό να ξεχειλίζει και το ποτήρι να “ιδρώνει”.

Αυτή η απολαυστική συνήθεια, που σήμερα φαντάζει αυτονόητη για κάθε Έλληνα, έχει τις ρίζες της σε μια άλλη εποχή, γεμάτη ανακαλύψεις και πολιτισμικές ανταλλαγές.

Το «Πράσινο Δένδρο» (γερμανικά: Zum Grünen Baum) υπήρξε το πρώτο οργανωμένο στέκι αναψυχής και η πρώτη μπιραρία/καφενείο της Αθήνας. Λειτούργησε ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1830.

Βρισκόταν στα όρια της τότε μικρής Αθήνας, στην περιοχή «Ψαλίδι» (κοντά στη σημερινή λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, στην περιοχή των ανακτόρων/Ριζάρη). Διέθετε μια μεγάλη, καταπράσινη αυλή με δέντρα, η οποία πρόσφερε δροσιά στους θαμώνες κατά τους θερινούς μήνες.

Τι πρόσφερε στους θαμώνες

• Σέρβιρε φρέσκια μπίρα οικιακής ή μικρής παραγωγής (κυρίως από Βαυαρούς ζυθοποιούς που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα) μαζί με γερμανικά και τοπικά μεζεδάκια.

• Ήταν ο πρώτος χώρος στην Ελλάδα που εισήγαγε το «κέγκιλν» (Kegeln – τη βαυαρική εκδοχή του μπόουλινγκ σε ξύλινους διαδρόμους), καθώς και υπαίθρια παιχνίδια με σκοποβολή.

• Συχνά φιλοξενούσε στρατιωτικές μπάντες ή Βαυαρούς μουσικούς που έπαιζαν εμβατήρια και παραδοσιακά τραγούδια.

Το Πελατολόγιο

Αρχικά αποτελούσε το αποκλειστικό καταφύγιο της βαυαρικής ακολουθίας του Όθωνα (στρατιωτικών, αυλικών και δημοσίων υπαλλήλων) που αναζητούσαν μια γεύση από την πατρίδα τους. Πολύ γρήγορα όμως προσέλκυσε και την αθηναϊκή ελίτ, τους ξένους περιηγητές αλλά και περίεργους ντόπιους που ήθελαν να δοκιμάσουν το νέο «πικρό ποτό» και να δουν τις συνήθειες των Βαυαρών.

Οι αντιδράσεις από τις πρώτες γουλιές

Η πρώτη επαφή των Ελλήνων με την μπίρα δεν ήταν έρωτας με την πρώτη ματιά. Το νέο αυτό «φράγκικο» ρόφημα συνάντησε αρχικά δυσπιστία. Ωστόσο, σταδιακά κατάφερε να κερδίσει την αθηναϊκή κοινωνία.

Οι Αθηναίοι, μαθημένοι στο δυνατό, γλυκό ή ρετσινωμένο κρασί και το τσίπουρο, βρήκαν την μπίρα υπερβολικά πικρή και ελαφριά. Τη χαρακτήριζαν περιφρονητικά «κριθαρόζουμο» ή «ζούμο από χόρτα». Στα πρώτα χρόνια, λόγω της μικρής παραγωγής και των εισαγόμενων πρώτων υλών, η μπίρα ήταν ακριβή. Έτσι, θεωρούνταν πολυτέλεια που απευθυνόταν κυρίως στους Βαυαρούς της αυλής και στους πλούσιους Αθηναίους.

Η σταδιακή αλλαγή και το «μόδα είναι θα περάσει»

• Η κατανάλωση μπίρας στα στέκια όπως το «Πράσινο Δένδρο» συνδέθηκε με τον ευρωπαϊκό εκσυγχρονισμό. Οι νεαροί Αθηναίοι και η ανερχόμενη αστική τάξη άρχισαν να την πίνουν για να δείχνουν κοσμοπολίτες, μιμούμενοι τις συνήθειες του παλατιού.

• Πολύ γρήγορα οι ντόπιοι εκτίμησαν τη δροσιά που προσέφερε η παγωμένη μπίρα τους ζεστούς μήνες του καλοκαιριού, σε αντίθεση με το βαρύ κρασί.

Η οριστική καθιέρωση

Μέχρι στα τέλη του 19ου αιώνα, η μπίρα είχε χάσει τον «ξενικό» της χαρακτήρα. Με την εξάπλωση των ζυθοποιείων του Φιξ και το άνοιγμα λαϊκότερων μπιραριών (όπως το «Μετς»), το πικρό ποτό μετατράπηκε από ακριβή συνήθεια της ελίτ σε αγαπημένη καθημερινή απόλαυση των Αθηναίων. Η φωτογραφία είναι επεξεργασία ΑΙ.