Το σκοτεινό μυστικό των Κυκλάδων. Το νησί που ήταν «πρωτεύουσα των βρικολάκων»

Γνωρίζετε ότι η Σαντορίνη είχε τη φήμη ως «πρωτεύουσα των βρικολάκων»;

Αυτό δεν ήταν απλώς ένας γραφικός τοπικός μύθος. Αντιθέτως, ήταν μια ισχυρή δοξασία που επικρατούσε σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Σημειώστε ότι αυτή η πεποίθηση κυριαρχούσε και στην Ευρώπη από τον 17ο έως και τις αρχές του 20ού αιώνα.

Μάλιστα, η επικράτηση του φαινομένου ήταν τόσο μεγάλη που στην Ελλάδα υπήρχε η παροιμιώδης φράση «κουβαλάει βρικόλακες στη Σαντορίνη» (αντίστοιχη με το αρχαίο «γλαύκα εις Αθήνας» ή το αγγλικό «coals to Newcastle»).

Η φήμη αυτή στηρίχθηκε σε έναν συνδυασμό μοναδικών γεωλογικών φαινομένων, ιστορικών καταγραφών και θρησκευτικών προλήψεων:

1. Το ηφαιστειακό έδαφος και η ταριχευτική του ιδιότητα

Ο κυριότερος φυσικός λόγος πίσω από τη γέννηση του μύθου ήταν η σύσταση του εδάφους της Σαντορίνης. Το ηφαιστειακό χώμα, πλούσιο σε θειάφι, ελαφρόπετρα και άλλα μέταλλα, σε συνδυασμό με την παντελή έλλειψη υγρασίας σε πολλά σημεία ταφής, λειτουργούσε ως φυσικό απολυμαντικό και συντηρητικό.

Όταν οι χωρικοί έκαναν εκταφή μετά από χρόνια (όπως επέβαλε το έθιμο), διαπίστωναν συχνά ότι τα σώματα δεν είχαν αποσυντεθεί. Στη λαϊκή αντίληψη της εποχής, το «άλιωτο» σώμα θεωρούνταν η απόλυτη απόδειξη ότι ο νεκρός είχε καταληφθεί από κακά πνεύματα ή ότι ήταν αφορισμένος.

2. Οι μαρτυρίες των Γάλλων Ιησουιτών (17ος αιώνας)

Το 1657, ο Γάλλος Ιησουίτης ιεραπόστολος François Richard, ο οποίος έζησε στη Σαντορίνη, εξέδωσε στο Παρίσι ένα βιβλίο όπου περιέγραφε αναλυτικά τα όσα βίωνε στο νησί. Περιέγραφε σκηνές ομαδικής υστερίας, νυχτερινές επιθέσεις από «ψευδοαναστημένους» (βρικόλακες), εκταφές φρέσκων και «τουμπανιασμένων» πτωμάτων, καθώς και ειδικές τελετές εξορκισμού από ντόπιους ιερείς. Επιπλέον, το κείμενο αυτό μεταφράστηκε και διαβάστηκε ευρύτατα στην Ευρώπη. Ως αποτέλεσμα, εδραιώθηκε η φήμη της Σαντορίνης ως το «νησί των δαιμόνων».

3. Η Σαντορίνη ως «Κέντρο Απολύμανσης» & Εξορκισμών

Επειδή οι Σαντορινιοί είχαν συνηθίσει να διαχειρίζονται «άλιωτα» πτώματα λόγω του εδάφους, ανέπτυξαν τη φήμη των ειδικών στην εξόντωση βρικολάκων.

Όταν σε άλλα νησιά του Αιγαίου (όπως η Μύκονος, η Κρήτη ή η Σκύρος) υποπτεύονταν ότι κάποιος νεκρός είχε βρυκολακιάσει, έστελναν το πτώμα με καράβι στη Σαντορίνη! Εκεί, οι ντόπιοι αναλάμβαναν να κάψουν το σώμα ή να το θάψουν στα ηφαιστειακά νησάκια της Καλντέρας (Παλαιά και Νέα Καμένη).

4. Το ηφαίστειο και τα ακατοίκητα νησάκια

Σύμφωνα με τη νεοελληνική μυθολογία, οι βρικόλακες δεν μπορούν να διασχίσουν το θαλασσινό νερό. Γι’ αυτόν τον λόγο, οι κάτοικοι μετέφεραν τα «ύποπτα» πτώματα στα ξερονήσια της Καμένης, στη μέση της καλντέρας. Η απόκοσμη εικόνα του ηφαιστείου, με τους ατμούς, το μαύρο πέτρωμα και το θειάφι, ενίσχυε στην φαντασία των ταξιδιωτών την αίσθηση ότι εκεί ήταν η πύλη της Κολάσεως.

Έτσι, αυτό που ξεκίνησε από μια απλή γεωλογική ιδιαιτερότητα της ηφαιστειακής γης, μετατράπηκε μέσα από την άγνοια, τη θρησκοληψία και τις ταξιδιωτικές αφηγήσεις του 17ου αιώνα σε έναν από τους πιο επίμονους θρύλους του Αιγαίου