Η άγνωστη ιστορία για τον Άγιο Φανούριο. Πως εμπλέκονται οι καραγκιοζοπαίχτες

Αύριο, 27 Αυγούστου εορτάζεται ο Άγιος Φανούριος. Και σήμερα παραμονή τηρείται το έθιμο της φανουρόπιτας που συνδέεται στενά με την ορθόδοξη παράδοση και τη λαϊκή λατρεία.

Η λατρεία του Αγίου Φανουρίου ξεκίνησε τον 14ο αιώνα στη Ρόδο. Αυτό συνέβη όταν κατά τη διάρκεια ανασκαφών στα παλιά τείχη της πόλης βρέθηκε ένας μισοχαλασμένος ναός με πολλές εικόνες. Ανάμεσά τους ξεχώριζε η εικόνα ενός νέου στρατιώτη που κρατούσε σταυρό και αναμμένο κερί. Γύρω της απεικονίζονταν 12 μαρτύρια. Ο Μητροπολίτης Ρόδου Νείλος διάβασε την επιγραφή «Ο Άγιος Φανούριος». Έτσι ο άγνωστος μέχρι τότε μάρτυρας καθιερώθηκε στη συνείδηση των πιστών.

Λόγω της ετυμολογίας του ονόματός του, ο Άγιος ταυτίστηκε στη λαϊκή παράδοση με την ικανότητα να «φανερώνει» χαμένα αντικείμενα, ζώα, δουλειές, υγεία ή ακόμη και χαμένες υποθέσεις.

Τα χαρακτηριστικά του εθίμου

• Η αυθεντική νηστίσιμη συνταγή αποτελείται παραδοσιακά από 7 ή 9 υλικά (μονοί, «ιεροί» αριθμοί για τη λαϊκή παράδοση), όπως αλεύρι, λάδι, ζάχαρη, χυμό πορτοκαλιού, κανέλα, γαρύφαλλο, σταφίδες, καρύδια και διογκωτικό.

• Η φανουρόπιτα φτιάχνεται την παραμονή ή την ημέρα της εορτής του Αγίου, σήμερα δηλαδή, και μεταφέρεται στην εκκλησία για να διαβαστεί και να ευλογηθεί από τον ιερέα πριν μοιραστεί στους πιστούς.

Η άγνωστη ιστορία

Μια ιδιαίτερη και λιγότερο γνωστή ιστορία που δίνει ξεχωριστό «χρώμα» στο έθιμο αφορά τη σύνδεση του Αγίου Φανουρίου με τον κόσμο του Θεάτρου Σκιών και ειδικότερα τους παλιούς καραγκιοζοπαίχτες. Παρά το γεγονός ότι ο βίος του Αγίου ως στρατιώτη και μάρτυρα δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τη σάτιρα ή τις τέχνες του θεάματος, οι Έλληνες καραγκιοζοπαίχτες τον είχαν ανακηρύξει επίσημο προστάτη τους.

Ο λόγος ήταν απόλυτα πρακτικός και συνδεδεμένος με την ιδιότητα του Αγίου να «φανερώνει»:

• Στην Ελλάδα του μεσοπολέμου και τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, οι μαστρο-Καραγκιοζοπαίχτες περιπλανιόνταν από χωριό σε χωριό ή έ στηναν τις σκηνές τους στις γειτονιές των πόλεων (τις λεγόμενες «μαντρες»).

• Η εύρεση κατάλληλου χώρου για να στήσουν την παράσταση, η προσέλκυση κοινού και κυρίως η «φανέρωση» νέων δουλειών και μετεριζιών ήταν μια καθημερινή αγωνία επιβίωσης.

Γι’ αυτόν τον λόγο, οι καραγκιοζοπαίχτες επικαλούνταν συχνά τον Άγιο Φανούριο και έφτιαχναν ή έστελναν πίτες για να τους «φανερώσει» μετερίζια και θεατρικές σαιζόν με καλά μεροκάματα. Μάλιστα, το ιστορικό Πανελλήνιο Σωματείο Θεάτρου Σκιών διέθετε παλαιότερα ειδικό λάβαρο με τη μορφή του Αγίου Φανουρίου. Κάτω από αυτό το λάβαρο συσπειρώνονταν θρυλικές μορφές του χώρου, όπως ο Σωτήρης Σπαθάρης.