Από τις πιο μαύρες στιγμές… Εδώ έστελναν όσους έχρηζαν… “αναμόρφωσης”

Σαν σήμερα, στις 19 Φεβρουαρίου, του 1947, αποφασίζεται να δημιουργηθεί, σε ένα μικρό άγονο νησάκι, μόλις 15 τετραγωνικών χιλιομέτρων, στρατόπεδο συγκέντρωσης, με εισήγηση του Γενικού Επιτελείου Στρατού, προς το υπουργείο Στρατιωτικών. Ο λόγος για το στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Μακρόνησο, που αποτέλεσε τόπο εξορίας χιλιάδων στρατιωτών και πολιτών τους οποίους οι αρχές έκριναν ότι έχρηζαν “κοινωνικής, πολιτικής ή εθνικής αναμόρφωσης”.

Ένας τόπος ακατοίκητος θα «κατοικηθεί» αποκλειστικά από τους εξόριστους, πολίτες και οπλίτες, για την «αναμόρφωση» των οποίων θα εφαρμοστεί ένα πρωτοφανές σχέδιο προπαγάνδας, ψυχολογικού πολέμου και βασανισμού (σωματικού και ψυχικού). “Το σχέδιο έχει δύο στόχους, έναν ομολογημένο, την επαναφορά των κρατουμένων στον «υγιή εθνικό κορμό», και έναν δεύτερο, ανομολόγητο: τη συντριβή τους, έτσι ώστε να καταστεί αδύνατον, όταν επιστρέψουν στα σπίτια τους, να συνεχίσουν την πολιτική δράση τους”.

Στο αρχικό εισηγητικό σημείωμα που συντάχθηκε μετά τις εκλογές της 1ης Απριλίου 1946, αναφέρεται: «Αποφασίζεται ο περιορισμός των αριστερών στρατευσίμων εις ορισμένα στρατόπεδα δια να υποστούν αποτοξίνωσιν. Όλες οι στρατιωτικές μονάδες δέον όπως εκκαθαρισθούν από αριστερίζοντες ή υπόπτους αριστερισμού».

Αφού δόθηκε η σχετική έγκριση στις 3 Απριλίου, στάλθηκαν στην Μακρόνησο στις 7 Σεπτεμβρίου 1947, 1.100 μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί του ΕΛΑΣ. Μέχρι τις αρχές του 1948 είχαν σταλεί και 15.000 οπλίτες οι οποίοι ήταν ύποπτοι για τα πολιτικά τους φρονήματα. Ακολούθησε, τον ίδιο χρόνο, η δημιουργία στρατοπέδου για πολίτες εξόριστους από άλλα νησιά, όπως ο Άγιος Ευστράτιος, η Λήμνος και η Ικαρία. Ακολούθησε, από τις αρχές του 1949, η μεταφορά στο νησί και απλών πολιτών που συλλαμβάνονταν προληπτικά.

Κατά το Γενικό Επιτελείο Στρατού, μέχρι τον Οκτώβριο του 1949 είχαν «αναμορφωθεί» 25.000 οπλίτες και αξιωματικοί. Έχει υπολογιστεί ότι κατά τα έτη 1947-1950 πέρασαν από τη Μακρόνησο 27.000 απλοί στρατιώτες, 1.100 αξιωματικοί και 30.000 πολίτες. Σύμφωνα με μια εκτίμηση, στη διάρκεια λειτουργίας του στρατοπέδου, στον Ελληνικό Στρατό παρουσιάστηκαν 290.000 στρατεύσιμοι, εκ των οποίων 29.500 πήγαν στη Μακρόνησο. Από αυτούς, περίπου 400 δεν υπέγραψαν “δήλωση μετανοίας”.

Ανάμεσα στους κρατούμενους ήταν γνωστές προσωπικότητες, όπως ο Απόστολος Σάντας, που κατέβασε τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη, μαζί με τον Μανώλη Γλέζο, ο γνωστός δικηγόρος του Αρείου Πάγου από τη Θεσσαλονίκη, Γεώργιος Γιαννιός, ο ηθοποιός Θανάσης Βέγγος, ο σκηνοθέτης Νίκος Κούνδουρος, ο αγωνιστής Σίμος Βελδεμίρης και ο Μικρασιάτης λογοτέχνης Μενέλαος Λουντέμης.