Δέος για το «κουτί που μιλάει». Όταν τα καφενεία ανακάλυψαν το ραδιόφωνο

Η άφιξη του ραδιοφώνου στην Αθήνα και στην επαρχία, τις δεκαετίες του 1920 και 1930 άλλαξε εντελώς την κοινωνική ζωή. Σε μια εποχή που η συσκευή ήταν πανάκριβη, τα παραδοσιακά καφενεία μετατράπηκαν στους πρώτους «πυρήνες» ενημέρωσης και ψυχαγωγίας.

Επειδή το κόστος μιας συσκευής ραδιοφώνου ισοδυναμούσε με μισθούς μηνών, μόνο οι εύποροι και οι καφετζήδες μπορούσαν να αγοράσουν. Τα καφενεία το χρησιμοποίησαν ως κράχτη. Συγκεκριμένα, τοποθετούσαν τη συσκευή σε ψηλά ράφια για να φαίνεται. Η υποδοχή από τους θαμώνες ήταν ένας εκρηκτικός συνδυασμός δέους, καχυποψίας, αλλά και τεράστιου ενθουσιασμού.

Για την ελληνική επαρχία και τις γειτονιές, το καφενείο ήταν ο κεντρικός πυρήνας ενημέρωσης και κοινωνικοποίησης, οπότε η άφιξη του «κουτιού που μιλάει» άλλαξε ριζικά τις ισορροπίες.

Οι κύριες αντιδράσεις των θαμώνων

• Δέος και «μαγεία»: Πολλοί ηλικιωμένοι και άνθρωποι της επαρχίας αντιμετώπισαν τη συσκευή με δέος, αδυνατώντας να καταλάβουν πώς βγαίνει φωνή από ένα κουτί. Δεν έλειπαν οι περιπτώσεις που κοιτούσαν πίσω ή κάτω από το έπιπλο για να βρουν τον… κρυμμένο άνθρωπο.

• Δεισιδαιμονίες και καχυποψία: Στα πιο απομονωμένα χωριά, η πρώτη επαφή συνοδεύτηκε από φόβο. Ορισμένοι το χαρακτήριζαν «διαβολικό μηχάνημα» ή «μαγικό», ενώ υπήρχαν θαμώνες που σταυροκοπιούνταν όταν άκουγαν ξαφνικά μουσική ή ομιλίες από το ραδιόφωνο.

• Το κύρος του καφετζή: Ο ιδιοκτήτης που κατάφερνε να αγοράσει ραδιόφωνο αποκτούσε αμέσως τεράστιο κύρος. Το καφενείο του γινόταν το απόλυτο στέκι και γεμάτο κόσμο, καθώς η συσκευή ήταν πανάκριβη για τα οικιακά δεδομένα της εποχής.

• Εκστασιασμός για τις ειδήσεις και το ποδόσφαιρο: Όταν άρχισαν οι τακτικές εκπομπές (ιδιαίτερα από τα τέλη του ’30 και μετά), επικρατούσε νεκρική σιγή την ώρα του δελτίου ειδήσεων. Αργότερα, με τις πρώτες ποδοσφαιρικές μεταδόσεις, το καφενείο μετατρεπόταν σε «γήπεδο», με τους θαμώνες να φωνάζουν και να πανηγυρίζουν πάνω από το ηχείο.

• Πολιτικές εντάσεις: Καθώς το ραδιόφωνο μετέδιδε πολιτικά νέα, οι συζητήσεις στα καφενεία άναβαν. Το ποιος είχε την «κάνουλα» της ενημέρωσης δημιουργούσε συχνά καβγάδες μεταξύ των θαμώνων για την αξιοπιστία των ειδήσεων.

Το ραδιόφωνο δεν αντικατέστησε την κουβέντα στο καφενείο. Αντίθετα, έγινε ο νέος μεγάλος τροφοδότης θεμάτων για σχολιασμό, καλαμπούρι και αντιπαραθέσεις. Τα θέματα αυτά συζητιούνταν πάνω από τα τραπεζάκια με τους ελληνικούς καφέδες. Αποτύπωση εκείνων των στιγμών με δημιουργία ΑΙ.