Ζώντας μέσα στο μέταλλο. Συγκλονιστικές ιστορίες από τον Σιδερένιο Πνεύμονα στην Αθήνα του 1950

 Ένα από τα πιο συγκινητικά και ιστορικά σημαντικά εκθέματα της νεότερης ιατρικής ιστορίας στην Ελλάδα είναι ο «σιδερένιος πνεύμονας» (iron lung). Αυτό το έκθεμα εκτίθεται στο Μουσείο του Νοσοκομείου «Σωτηρία».

1. Τι ήταν ο «Σιδερένιος Πνεύμονας»

• Πρόκειται για έναν μηχανικό αναπνευστήρα αρνητικής πίεσης. Ο ασθενής ξάπλωνε στο εσωτερικό ενός μεταλλικού κυλίνδρου, με το κεφάλι του μόνο να προεξέχει. Μέσω αυξομείωσης της πίεσης του αέρα στο εσωτερικό του θαλάμου, ο θώρακας του ασθενούς διαστελλόταν και συστελλόταν τεχνητά, επιτρέποντας στους πνεύμονες να αναπνέουν.

• Χρησιμοποιήθηκε κυρίως στα μέσα του 20ού αιώνα για την αντιμετώπιση της πολιομυελίτιδας, μιας οξείας ιογενούς λοίμωξης που προκαλούσε παράλυση στους μύες, συμπεριλαμβανομένου του διαφράγματος, εμποδίζοντας τους ασθενείς (συχνά μικρά παιδιά) να αναπνεύσουν αυτόνομα.

Καταγεγραμμένες μαρτυρίες και βιωματικές περιγραφές:

• Ασθενείς που έζησαν σε σιδερένιο πνεύμονα περιγράφουν την πρώτη επαφή ως κάτι τρομακτικό. Το σώμα ήταν εξ ολοκλήρου σφραγισμένο στον μεταλλικό κύλινδρο, με ένα λαστιχένιο κολάρο γύρω από τον λαιμό για να διατηρείται η στεγανότητα.

• Ένα κοινό σημείο σε όλες τις μαρτυρίες ήταν ο συνεχής, ρυθμικός ήχος της αντλίας (το «φυσούνι» της πίεσης). Για τους ασθενείς, αυτός ο μονότονος ήχος ήταν ταυτόχρονα πηγή ασφάλειας (αφού σήμαινε ότι ανέπνεαν) αλλά και υπενθύμιση της εξάρτησής τους.

• Επειδή το κεφάλι ήταν το μόνο μέλος του σώματος που εξείχε, οι νοσηλευτές τοποθετούσαν έναν καθρέφτη πάνω από το πρόσωπο του ασθενούς, υπό γωνία. Μέσω αυτού του καθρέφτη, τα παιδιά μπορούσαν να βλέπουν όποιον έμπαινε στο δωμάτιο, να διαβάζουν βιβλία που τους κρατούσαν ανοιχτά ή να βλέπουν τους γονείς τους κατά τις ώρες του επισκεπτηρίου.

2. Οι αναμνήσεις του νοσηλευτικού και ιατρικού προσωπικού

• Οι νοσοκόμες στο «Σωτηρία» περιέγραφαν τη φροντίδα αυτών των ασθενών ως μια τεράστια πρόκληση. Για να πλύνουν ή να αλλάξουν τον ασθενή, έπρεπε να ανοίξουν γρήγορα τις πλαϊνές θυρίδες (ειδικά στεγανοποιημένα «παράθυρα» με γάντια στο πλάι του κυλίνδρου) ή να δράσουν συντονισμένα μέσα στα λίγα δευτερόλεπτα που ο ασθενής μπορούσε να κρατήσει την αναπνοή του.

• Μία από τις πιο φορτισμένες αναμνήσεις των γιατρών της εποχής ήταν η απειλή μιας διακοπής ρεύματος. Όταν κοβόταν το ηλεκτρικό ρεύμα, το προσωπικό και οι συγγενείς έπρεπε να λειτουργήσουν τον σιδερένιο πνεύμονα χειροκίνητα, τρομπάροντας με μοχλούς με τη δύναμη των χεριών τους για όσο χρειαζόταν, ώστε να κρατήσουν τους ασθενείς στη ζωή.

2. Η ιστορική Σημασία του Νοσοκομείου «Σωτηρία»

• Το Νοσοκομείο «Σωτηρία»: Ιδρύθηκε το 1903 από τη Σοφία Σλήμαν ως σανατόριο για τους φυματικούς. Καθώς εξελίχθηκε σε κέντρο αναπνευστικών νοσημάτων, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της αντιμετώπισης μεγάλων επιδημιών στην Ελλάδα.

• Η Επιδημία Πολιομυελίτιδας στην Ελλάδα: Στις δεκαετίες του 1940 και 1950, η πολιομυελίτιδα έπληξε σοβαρά την Ελλάδα. Ο σιδερένιος πνεύμονας στο «Σωτηρία» έσωσε εκατοντάδες ζωές, ενώ κάποιοι ασθενείς χρειάστηκε να ζήσουν μέσα σε αυτόν για μήνες ή και χρόνια.

• Η Μετάβαση: Η ευρεία χρήση του εμβολίου της πολιομυελίτιδας (Salk και Sabin) στα τέλη της δεκαετίας του ’50 και τη δεκαετία του ’60 εξάλειψε σταδιακά τη νόσο, καταστώντας τον σιδερένιο πνεύμονα τεχνολογικό κειμήλιο.