Μια από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς μας

Σαν σήμερα, 17 Σεπτεμβρίου του 1802, βυθίστηκε το πλοίο «Μέντωρ» στον όρμο του Αγίου Νικολάου, έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα στα νοτιοανατολικά Κύθηρα. Το πλοίο, ιδιοκτησίας του Λόρδου Έλγιν, μετέφερε 17 κιβώτια με κλαπέντα γλυπτά της Ακρόπολης και των Αθηνών. Ο τελικός προορισμός ήταν η Αγγλία. Το φορτίο ανασύρθηκε από τον βυθό από Καλύμνιους δύτες. Η επιχείρηση διήρκεσε τρία χρόνια και το υλικό μεταφέρθηκε στην Αγγλία στις 16 Φεβρουαρίου 1805, με τη φορτηγίδα του Βρετανικού Ναυτικού «Latfr Shaw Stewart».

Ιστορικό των ερευνών

• 1802–1804 (Οι πρώτες ναυαγιαιρέσεις): Αμέσως μετά τη βύθιση, ο ίδιος ο Έλγιν οργάνωσε μια πολυδάπανη επιχείρηση με Καλύμνιους δύτες. Έτσι, κατάφερε να ανελκύσει όλα τα κιβώτια με τα μάρμαρα. 

• 1875 έως τα τέλη του 20ού αιώνα: Πραγματοποιήθηκαν σποραδικές έρευνες και αυτοψίες. Αυτό συνέβη κυρίως λόγω της έντονης φημολογίας ότι στο βυθό είχαν απομείνει ξεχασμένες αρχαιότητες ή τμήματα των γλυπτών.

• 2009–Σήμερα : Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων πραγματοποιεί ετήσιες, συστηματικές υποβρύχιες ανασκαφές υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου Δρ. Δημήτρη Κουρκουμέλη. Οι έρευνες επικεντρώνονται στο σωζόμενο τμήμα του ξύλινου σκαριού. Συγκεκριμένα, εστιάζουν κυρίως στην πρύμνη.

Οι συστηματικές έρευνες από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων (2009 και 2011 – 2017), έφεραν στο φως σημαντικά ευρήματα, όπως αντικείμενα που σχετίζονται με τη ναυσιπλοΐα, τον εξαρτισμό του πλοίου, τη διαβίωση του πληρώματος και θραύσματα από το φορτίο του. Επιπλέον, οι έρευνες για το ναυάγιο του πλοίου «Μέντωρ» αποτελούν μία από τις πιο σημαντικές και διαχρονικές υποβρύχιες αρχαιολογικές ανασκαφές στην Ελλάδα.