Ήρθαν τα “Νικολοβάρβαρα”. Γιατί ο λαός κάτι ξέρει…

Ο Δεκέμβριος είναι ο μήνας μεγάλων και επικίνδυνων αλλαγών του καιρού. Ο λαός με τη διαρκή παρατήρηση είδε ότι ο χειμώνας θεριεύει αυτές τις μέρες, ενώ πιάνουν τα πρώτα δυνατά κρύα, με τις παγωνιές και τις χιονοπτώσεις.

Έτσι λοιπόν οι τρεις εορτές της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Σάββα και Αγίου Νικολάου, που καλούνται «Νικολοβάρβαρα» και σηματοδοτούν την είσοδο μας στο χειμώνα, συνδέονται με πολλές δοξασίες, έθιμα και λαϊκές παραδόσεις.
Το κρύο του Αγίου Ανδρέα (30 Νοεμβρίου) αντριεύει και γίνεται πιο δριμύ κατά τα Νικολοβάρβαρα (δηλ. τις εορτές της Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Σάββα και του Αγίου Νικολάου, 4-6 Δεκεμβρίου):

Η Αγία- Βαρβάρα βαρβαρώνει, ( αγριεύει το κρύο),
ο Άγιος Σάββας σαβανώνει (τυλίγει σε άσπρο σάβανο, το χιόνι)
κι ο Άγιος Νικόλας παραχώνει στο χιόνι, ή ασπρίζει τα γένια του.

Η Αγία Βαρβάρα θεωρείται προστάτης των παιδιών από την ευλογιά και τις άλλες εξανθηματικές αρρώστιες. Σε ορισμένα μέρη συνήθιζαν την ημέρα της γιορτής της, καθώς και σε περίοδο επιδημίας, να κάνουν μελόπιτες και να τις μοιράζουν στα σπίτια ή να τις αφήνουν σε σταυροδρόμια, ώστε αν έρθει η αρρώστια να είναι γλυκιά, ήπιας μορφής. Η συνήθεια αυτή θυμίζει ανάλογες αρχαίες προσφορές προς την Εκάτη.

Στις 5 Δεκεμβρίου, γιορτάζουμε τον Άγιο Σάββα που “σαβανώνει” καθώς λέει το όνομά του: “Η Αγία -Βαρβάρα βαρβαρώνει, ο Αι-Σάββας σαβανώνει κι ο Αι-Νικόλας παραχώνει.” Η παροιμία βέβαια αναφέρεται στα χιονιά, κατά μία άλλη όμως εκδοχή ο Αι- Σάββας σαβανώνει τους νεκρούς και τους ετοιμάζει για τον κάτω κόσμο, ενώ, από την άλλη, προσπαθεί να απομακρύνει το θάνατο από τους ζωντανούς, ως άγιος προστάτης και θεραπευτής.

Ο Άγιος Νικόλαος (6 Δεκεμβρίου) είναι ο κύριος του υγρού στοιχείου και ο προστάτης των θαλασσινών, οι οποίοι με πολλούς τρόπους εκδηλώνουν την ευγνωμοσύνη τους σ’ Αυτόν. Στις λαϊκές παραδόσεις ο άγιος περιγράφεται με ρούχα βρεγμένα από αρμύρα, γένια που στάζουν θάλασσα και μέτωπο ιδρωμένο από την προσπάθεια του να τρέξει παντού, όπου κινδυνεύει πλεούμενο.