Η Φιάλη του Αγιασμού… Εδώ γινόταν ο εξαγνισμός των πιστών πριν εισέλθουν στον ναό  

Στο προαύλιο του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη σώζεται η βυζαντινή μαρμάρινη στρογγυλή λεκάνη. Είναι η Φιάλη του Αγιασμού.  

Στις ορθόδοξες βασιλικές, η φιάλη στο αίθριο χρησίμευε για τον καθαρμό των πιστών πριν εισέλθουν στον ναό, αλλά και για την τελετή του Μεγάλου Αγιασμού (π.χ. τα Θεοφάνεια). Οι πιστοί έπρεπε να πλύνουν τα χέρια και το πρόσωπό τους (συμβολικά ή πρακτικά) πριν εισέλθουν στον ιερό χώρο. Ήταν μια πράξη εξαγνισμού που δήλωνε ότι αφήνουν πίσω τους τις «γήινες ακαθαρσίες».

Αρχικά η φιάλη ήταν στεγασμένη και περιστοιχισμένη από οκτώ μαρμάρινους κίονες. Σήμερα σώζεται μόνο η λεκάνη στον εξωτερικό χώρο (αυλή) του ναού.

Είναι το πρώτο πράγμα που συναντά κανείς πλησιάζοντας τον ναό και είναι όντως ένα εντυπωσιακό μαρμάρινο μνημείο.

Πως λειτουργούσε

Στο κέντρο της μαρμάρινης λεκάνης υπήρχε συνήθως ένας κρουνός ή ένας πίδακας. Το νερό έρεε διαρκώς, συμβολίζοντας την «πηγή της ζωής» και την αστείρευτη χάρη. Επειδή το νερό θεωρούνταν ευλογημένο (αγιασμός), δεν κατέληγε στους κοινούς υπονόμους. Ωστόσο, υπήρχε ειδική πρόβλεψη ώστε η υπερχείλιση να διοχετεύεται σε καθαρό υπέδαφος ή σε ειδικό χώρο εντός του ναού (στο λεγόμενο «χωνευτήρι»).

Αν και δεν σώζεται πάντα, σε πολλές τέτοιες φιάλες υπήρχε η περίφημη καρκινική επιγραφή (διαβάζεται και ανάποδα): «ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ» (Πλύνε τις αμαρτίες σου και όχι μόνο το πρόσωπό σου). Η πιο διάσημη φιάλη με τέτοια επιγραφή είναι αυτή της Αγίας Σοφίας.

Αυτή η φράση συνοψίζει όλη τη φιλοσοφία της ύπαρξης της φιάλης στο προαύλιο. Δηλαδή, υπενθυμίζει στον πιστό ότι η πνευματική καθαριότητα είναι πιο σημαντική από την εξωτερική.

Σήμερα η φιάλη στον Άγιο Δημήτριο λειτουργεί κυρίως ως μνημείο που θυμίζει αυτή την αρχαία παράδοση, ενώ χρησιμοποιείται επίσημα σε μεγάλες εορτές για την τέλεση του Αγιασμού. Φωτογραφία by eftihis