Η «εποχή της σκάφης» στην παλιά Αθήνα, που διήρκεσε μέχρι και τις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες (1950-1960), αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά, αλλά και πιο επίπονα κεφάλαια της καθημερινής ζωής στις αθηναϊκές γειτονιές. Πριν από την ευρεία εξάπλωση του ηλεκτρικού πλυντηρίου, η λεγόμενη «μπουγάδα» δεν ήταν μια απλή οικιακή δουλειά, αλλά μια ολόκληρη ιεροτελεστία, η οποία απαιτούσε τεράστιo σωματικό κόπο, χρόνο και συγκεκριμένα παραδοσιακά σύνεργα.
Η διαδικασία αυτή συνέδεσε άρρηκτα τη γυναικεία καθημερινότητα με την κοινωνική ζωή της αυλής και ανέδειξε ένα εμβληματικό επάγγελμα της εποχής: την επαγγελματία πλύστρα.
Τα σύνεργα και η ιεροτελεστία της μπουγάδας
Το πλύσιμο των ρούχων γινόταν συνήθως μία ή δύο φορές τον μήνα και κρατούσε δύο ολόκληρες ημέρες. Τα βασικά εργαλεία της νοικοκυράς ή της πλύστρας περιλάμβαναν:
Η σκάφη: Ένα επίμηκες σκεύος, αρχικά ξύλινο και αργότερα λαμαρινένιο (τσίγκινο). Διέθετε ανάγλυφες προεξοχές (ραβδώσεις) πάνω στις οποίες έτριβαν τα ρούχα με τις ώρες.
Το μπουγαδοκόφινο και η στάχτη: Τα ασπρόρουχα τοποθετούνταν σε ένα μεγάλο πανέρι (κοφίνι), στρωμένο με ένα χοντρό πανί (το μπουγαδόπανο). Πάνω από τα ρούχα άπλωναν ένα στρώμα από καθαρή σταχτόνερη (στάχτη από ξύλα κοσκινισμένη και βρασμένη σε νερό).
Το καζάνι και ο κόπανος: Το ζεστό νερό έβραζε σε μεγάλα καζάνια στην αυλή. Μετά το μούλιασμα, τα ρούχα δέχονταν το χτύπημα με τον ξύλινο «κόπανο» για να φύγει η σκληρή βρωμιά
Το πράσινο σαπούνι: Η χρήση του παραδοσιακού σαπουνιού από ελαιόλαδο ήταν καθολική, καθώς τα χημικά απορρυπαντικά δεν είχαν εφευρεθεί ή διαδοθεί ακόμη ευρέως.
Το κοινωνικό σκηνικό της κοινής αυλής
Στην Αθήνα των χαμηλών σπιτιών, των προσφυγικών συνοικισμών και των σπιτιών με τις κοινές αυλές (όπου έμεναν πολλές οικογένειες μαζί), η ημέρα της μπουγάδας ήταν μια συλλογική εμπειρία. Οι γυναίκες μοιράζονταν το νερό από το πηγάδι ή την κοινή βρύση, βοηθούσαν η μία την άλλη στο στύψιμο των βαριών ρούχων και συζητούσαν τα νέα της γειτονιάς. Οι μπουγάδες απλώνονταν σε σχοινιά και σύρματα που διέσχιζαν τις αυλές, τα στενά σοκάκια, ακόμα και τις ταράτσες, δημιουργώντας το κλασικό αστικό τοπίο της παλιάς Αθήνας.
Το σκληρό επάγγελμα της πλύστρας
Για τις πιο εύπορες οικογένειες, αλλά και για όσους δεν άντεχαν αυτή τη σωματική δοκιμασία, υπήρχαν οι επαγγελματίες πλύστρες. Ήταν γυναίκες της βιοπάλης που γύριζαν τα σπίτια με το μεροκάματο. Η δουλειά τους ξεκινούσε από τα χαράματα: κουβάλημα νερού, άναμμα της φωτιάς για το καζάνι, ασταμάτητο τρίψιμο στη σκάφη και πολύωρη ορθοστασία μέσα στην υγρασία. Τα χέρια τους ήταν μόνιμα σκασμένα από το κρύο νερό, το λευκαντικό και το τρίψιμο, κάνοντας το επάγγελμα αυτό ένα από τα πιο σκληρά της εποχής.
Η εποχή αυτή άρχισε να δύει σταδιακά και ολοκληρωτικά τη δεκαετία του 1960. Η αστικοποίηση, η εγκατάσταση δικτύου τρεχούμενου νερού στα διαμερίσματα των πολυκατοικιών και η εμφάνιση των πρώτων ηλεκτρικών πλυντηρίων μετέτρεψαν τη σκάφη από καθημερινή ανάγκη σε ένα νοσταλγικό αντικείμενο του παρελθόντος.
This website uses cookies to improve your experience while you navigate through the website. Out of these cookies, the cookies that are categorized as necessary are stored on your browser as they are essential for the working of basic functionalities of the website. We also use third-party cookies that help us analyze and understand how you use this website. These cookies will be stored in your browser only with your consent. You also have the option to opt-out of these cookies. But opting out of some of these cookies may have an effect on your browsing experience.
Necessary cookies are absolutely essential for the website to function properly. This category only includes cookies that ensures basic functionalities and security features of the website. These cookies do not store any personal information.
Any cookies that may not be particularly necessary for the website to function and is used specifically to collect user personal data via analytics, ads, other embedded contents are termed as non-necessary cookies. It is mandatory to procure user consent prior to running these cookies on your website.