Οι πρώτες υπαίθριες προβολές σινεμά με… ουζάκι, γλυκό κουταλιού και παγωμένη γκαζόζα

Η ιστορία του θερινού σινεμά στην Ελλάδα είναι πολύ πιο παλιά από όσο φαντάζονται οι περισσότεροι. Ξεκινά ουσιαστικά με την αυγή του 20ού αιώνα. Είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάγκη των ανθρώπων για δροσιά και ψυχαγωγία τα ζεστά καλοκαίρια της Αθήνας.

Ο κινηματογράφος έφτασε ως τεχνολογία στην Ελλάδα στα τέλη του 1896. Ωστόσο, οι πρώτες συστηματικές υπαίθριες προβολές ξεκίνησαν γύρω στο 1900. Γίνονταν στα καφενεία γύρω από την πλατεία Συντάγματος. Ήταν ένα ζωντανό, φασαριόζικο και άκρως λαϊκό πανηγύρι. Το σκηνικό ήταν γεμάτο αυθορμητισμό, εκπλήξεις και… πολύ γέλιο.

Πλανόδιοι προβολείς έστηναν ένα απλό λευκό σεντόνι και έδειχναν βωβές, ασπρόμαυρες ταινίες μικρού μήκους. Οι θεατές δεν πλήρωναν εισιτήριο για την ταινία, αλλά ήταν υποχρεωμένοι να πληρώσουν ότι έπαιρναν στο καφενείο.

Το σκηνικό στα καφενεία της Αθήνας

Οι προβολές γίνονταν στα τραπεζάκια των καφενείων, κάτω από τα δέντρα. Οι θαμώνες απολάμβαναν το γλυκό του κουταλιού, το ουζάκι ή μια παγωμένη γκαζόζα. Παράλληλα, γύρω από τα τραπεζάκια μαζευόταν ένα πολύχρωμο πλήθος:

• Άνδρες με ψαθάκια και κολλαριστά κολάρα, κυρίες με μακριά φορέματα και βεντάλιες για τη ζέστη.

• Πίσω από τα τραπεζάκια, όρθιοι στους γύρω δρόμους ή σκαρφαλωμένοι σε δέντρα, φράχτες και φανάρια, δεκάδες περαστικοί, φτωχοί Αθηναίοι και μικρά παιδιά (οι εφημεριδοπώληδες και οι λούστροι της Αθήνας) προσπαθούσαν να κλέψουν μια ματιά από το «μαγικό σεντόνι» χωρίς να πληρώσουν.

Η ατμόσφαιρα εκείνης της εποχής συνέθετε ένα μοναδικό σκηνικό. Για τους ανθρώπους του 1900, οι κινούμενες εικόνες ήταν ένα αληθινό τεχνολογικό θαύμα.

Οι αντιδράσεις τους ήταν απρόβλεπτες και έντονες:

• Στις πρώτες προβολές, όταν στην οθόνη εμφανιζόταν ένα τρένο να έρχεται κατά πάνω τους (όπως στην περίφημη ταινία των αδελφών Λιμιέρ), πολλοί θεατές ούρλιαζαν και σκύβανε για να σωθούν ή έφευγαν τρέχοντας από το καφενείο!

• Οι θεατές δεν κάθονταν βουβοί. Μιλούσαν στους ήρωες, φώναζαν προειδοποιήσεις («Πρόσεχε, είναι πίσω σου!»), γιουχάριζαν τους κακούς και χειροκροτούσαν έξαλλα τις αστείες γκάφες.

Οι ταινίες τότε ήταν βωβές, αλλά η προβολή κάθε άλλο παρά βωβή ήταν:

• Επειδή πολλοί από τους θεατές ήταν αγράμματοι και δεν μπορούσαν να διαβάσουν τους μεσότιτλους (τις κάρτες με τα λόγια), υπήρχε ένας άνθρωπος δίπλα στην οθόνη, ο «εξηγητής». Αυτός περιέγραφε την πλοκή με θεατρικό και συχνά χιουμοριστικό τρόπο, κάνοντας διάφορες φωνές.

• Ένα πιάνο, ένα γραμμόφωνο ή ακόμα και μια μικρή λαϊκή ορχήστρα με κιθάρες και μαντολίνα έπαιζε ζωντανά κατά τη διάρκεια της προβολής για να δώσει ρυθμό και να καλύψει τον δυνατό, ενοχλητικό θόρυβο που έκανε η μηχανή προβολής της εποχής.

• Ήταν μια εμπειρία απόλυτα κοινωνική. Ο κόσμος πήγαινε εκεί όχι απλώς για να δει μια ταινία, αλλά για να σχολιάσει, να γελάσει μαζί με τους συντοπίτες του, να δροσιστεί και να γίνει μέρος μιας μεγάλης, κοινής παρέας κάτω από τον αθηναϊκό ουρανό.