«Μην κοιτάς τη λάμπα, θα τυφλωθείς!». Οι απίστευτες δεισιδαιμονίες των Αθηναίων όταν ήρθε το ρεύμα

Η είσοδος του ηλεκτρισμού στην Αθήνα το 1889 ήταν ένα από τα μεγαλύτερα πολιτισμικά σοκ για τους κατοίκους της πρωτεύουσας. Η μετάβαση από τις λάμπες πετρελαίου και το φωταέριο στον ηλεκτρικό λαμπτήρα άλλαξε ριζικά τη νυχτερινή ζωή. Ωστόσο, αυτή η αλλαγή δεν ήρθε χωρίς αντιδράσεις.

Οι πρώτες εγκαταστάσεις & το «θαύμα»

• Το πρώτο εργοστάσιο (1889): Η Γενική Εταιρεία Εργοληψιών κατασκεύασε το πρώτο μικρό εργοστάσιο παραγωγής ρεύματος στην οδό Αριστείδου.

• Τα πρώτα σημεία φωτισμού: Οι πρώτες λάμπες άναψαν στα Ανάκτορα (τη σημερινή Βουλή), στα υπουργεία, στο Δημοτικό Θέατρο και κατά μήκος της οδού Σταδίου.

• Η αντίθεση με το φωταέριο: Μέχρι τότε, η Αθήνα φωτιζόταν από την Εταιρία Φωταερίου (το σημερινό Γκάζι). Το ηλεκτρικό φως φάνηκε στους Αθηναίους απόκοσμα λαμπερό, λευκό και «παγωμένο» σε σύγκριση με τη ζεστή, κιτρινωπή φλόγα του γκαζιού.

Δεισιδαιμονίες, φόβοι & αντιδράσεις

• Ο φόβος: Ο κόσμος δεν μπορούσε να καταλάβει πώς ταξιδεύει η ενέργεια μέσα από τα σύρματα. Υπήρχε ο τρόμος ότι το ρεύμα μπορούσε να «πηδήξει» από τα καλώδια και να κεραυνοβολήσει τους περαστικούς στον δρόμο.

• Η καχυποψία για την υγεία: Πολλοί πίστευαν ότι το έντονο ηλεκτρικό φως προκαλούσε τύφλωση, πονοκεφάλους ή ακόμα και νευρικές διαταραχές. Ορισμένοι απέφευγαν να κοιτάξουν απευθείας τις λάμπες.

• Ο «διαβολικός» διακόπτης: Το γεγονός ότι το φως άναβε ακαριαία με το γύρισμα ενός διακόπτη, χωρίς σπίρτο ή φλόγα, αντιμετωπίστηκε από πολλούς ως κάτι σκοτεινό και παράδοξο.

Κοινωνική ανισότητα & «σκοτεινές» γειτονιές

• Το φως των πλουσίων: Για δεκαετίες, το ρεύμα ήταν πανάκριβο. Ενώ το κέντρο της Αθήνας και τα αρχοντικά των ευπόρων ηλεκτροδοτούνταν, οι λαϊκές συνοικίες (Ψυρρή, Μεταξουργείο, Πετράλωνα) παρέμεναν στο σκοτάδι με τις λάμπες πετρελαίου, δημιουργώντας μια πόλη «δύο ταχυτήτων».

• Ο πόλεμος των εταιρειών: Η Εταιρία Φωταερίου πολεμούσε σθεναρά την εξάπλωση του ηλεκτρισμού, κάνοντας εκστρατείες ενημέρωσης για το πόσο «επικίνδυνο» και ασταθές ήταν το ρεύμα. Η φωτογραφία σχεδιάστηκε με ΑΙ.