Στους χωματόδρομους και τις λάσπες της παλιάς Αθήνας. Πώς ζούσαν πριν από 150 χρόνια;

Η Αθήνα του 1876 δεν είχε τον θόρυβο των αυτοκινήτων, αλλά είχε άλλους ήχους: τις οπλές των αλόγων στα καλντερίμια, τις φωνές των πλανόδιων πωλητών (λούστροι, εφημεριδοπώλες, γαλατάδες με τις κατσίκες τους). Επίσης, υπήρχαν τα κουδούνια των κοπαδιών που περνούσαν από την Κλαυθμώνος!

Η «πόλη» ήταν ουσιαστικά το ιστορικό κέντρο. Η ζωή περιστρεφόταν γύρω από την Πλάκα, το Μοναστηράκι και σιγά-σιγά στου Ψυρρή. Επιπλέον, κινούνταν γύρω από τους δύο μεγάλους άξονες: την οδό Σταδίου και την οδό Πανεπιστημίου.

• Η Ομόνοια (τότε Πλατεία Όθωνος) και το Σύνταγμα (Πλατεία Μουσών) ήταν τα άκρα της πόλης. Πέρα από την Ομόνοια ή πίσω από το Καλλιμάρμαρο άρχιζαν τα χωράφια, οι ελαιώνες και τα βοσκοτόπια.

• Τα εμβληματικά κτίρια, όπως το Πανεπιστήμιο και η Ακαδημία, είχαν ήδη χτιστεί ή ολοκληρώνονταν, δίνοντας μια αίσθηση «ευρωπαϊκού αέρα», η οποία όμως σταματούσε απότομα μόλις κοιτούσες τον δρόμο.

2. Η καθημερινή ζωή στους δρόμους

• Σκόνη και λάσπη: Δεν υπήρχε άσφαλτος. Το καλοκαίρι η πόλη «πνιγόταν» από ένα σύννεφο λάστιξης και σκόνης (η περίφημη «αθηναϊκή σκόνη» για την οποία παραπονιούνταν όλοι οι ξένοι περιηγητές). Τον χειμώνα, οι δρόμοι μετατρέπονταν σε ποτάμια λάσπης.

• Πώς μετακινούνταν: Το βασικό μέσο ήταν τα πόδια, τα γαϊδουράκια και οι πολυτελείς άμαξες για τους πλούσιους. Το 1879, όμως, είναι μια χρονιά-σταθμός: στρώνονται οι ράγες για το πρώτο ιπποκίνητο τραμ (ναι, το έσερναν άλογα!), το οποίο ξεκίνησε να λειτουργεί λίγο μετά, συνδέοντας το κέντρο με τα Πατήσια. Επίσης, ο «Θηριώδης» (ο πρώτος σιδηρόδρομος Αθήνας-Πειραιά) λειτουργούσε ήδη μια δεκαετία, κάνοντας το Μοναστηράκι-Πειραιάς μια «γρήγορη» διαδρομή.

• Φωτισμός: Το βράδυ η πόλη ήταν αρκετά σκοτεινή. Υπήρχαν μερικά φανάρια γκαζιού (από το εργοστάσιο στο Γκάζι, που είχε ανοίξει μερικά χρόνια πριν), αλλά οι περισσότεροι κυκλοφορούσαν με δικά τους φαναράκια.

3. Οι άνθρωποι και η κοινωνία

• Στο Σύνταγμα έβλεπες μια απίστευτη μίξη. Από τη μία, οι πολιτικοί, οι λόγιοι και οι πλούσιοι έμποροι που φορούσαν ευρωπαϊκά κουστούμια (τα «φράγκικα»), και από την άλλη, ο απλός λαός, οι χτίστες, οι εργάτες και οι επαρχιώτες που κυκλοφορούσαν με φουστανέλες, βράκες και τσαρούχια.

• Το Σύνταγμα ήταν το κέντρο της κοινωνικής ζωής. Εκεί άνοιγαν τα πρώτα μεγάλα ξενοδοχεία (όπως η Μεγάλη Βρεταννία, που είχε ανοίξει το 1874) και τα πρώτα καφενεία γαλλικού τύπου. Εκεί μαζευόταν η «καλή κοινωνία» για να συζητήσει για πολιτική, ενώ ο απλός κόσμος σύχναζε στα καφενέδια της Πλάκας και του Ψυρρή.

• Η ύδρευση ήταν τεράστιο πρόβλημα. Δεν υπήρχαν βρύσες στα σπίτια. Ο κόσμος περίμενε τους νερουλάδες, οι οποίοι έφερναν νερό με τα γαϊδουράκια τους από το Αδριάνειο Υδραγωγείο ή την Κασταλία πηγή και το πουλούσαν με τον τενεκέ.