Η επίσημη έναρξη της γιορτής… της φαντασίας. Τα έθιμα, οι ψυχές, τα χοιροσφάγια

Σήμερα 1η Φεβρουαρίου άνοιξε το Τριώδιο. Η ημέρα αυτή είναι γνωστή ως Κυριακή του Τελώνου και του Φαρισαίου και σηματοδοτεί την επίσημη έναρξη της περιόδου των Αποκρεών. Μια περίοδος απελευθέρωσης, χαράς και ανατροπής της καθημερινότητας πριν από τη μεγάλη νηστεία της Σαρακοστής.

Είναι μια ευκαιρία για συλλογική διασκέδαση, σάτιρα και «ξέσπασμα» μέσα από παρελάσεις και γλέντια… Είναι η γιορτή όπου η φαντασία παίρνει τα ηνία, προσφέροντας μια διέξοδο από τη ρουτίνα πριν από την περίοδο περισυλλογής του Πάσχα.

Σημαντικές ημερομηνίες που ακολουθούν:

• Τσικνοπέμπτη: 12 Φεβρουαρίου 2026.

• Κυριακή της Αποκριάς: 22 Φεβρουαρίου 2026.

• Καθαρά Δευτέρα: 23 Φεβρουαρίου 2026. 

Το όνομα «Τριώδιο» προέρχεται από το ομώνυμο εκκλησιαστικό βιβλίο που περιλαμβάνει ύμνους με τρεις ωδές (αντί για τις συνηθισμένες εννέα), οι οποίοι ψάλλονται στην εκκλησία από σήμερα μέχρι και το Μεγάλο Σάββατο.

Η πρώτη εβδομάδα του Τριωδίου ονομάζεται Προφωνή ή Προφωνέσιμη (έως την Κυριακή του Ασώτου) και έχει ιδιαίτερο λαογραφικό και εκκλησιαστικό ενδιαφέρον:

• Γιατί λέγεται «Προφωνή»: Το όνομα προέρχεται από τη συνήθεια που υπήρχε παλαιότερα να «προφωνούν», δηλαδή να διαλαλούν από κάποιο ψηλό σημείο ή τις εφημερίδες, ότι άρχιζαν οι Απόκριες. Ήταν μια προειδοποίηση για να προετοιμαστούν οι νοικοκυραίοι για το γλέντι και τις προμήθειες.

• Η «Ελεύθερη» Εβδομάδα: Είναι η μοναδική περίοδος που καταλύονται τα πάντα. Επιτρέπεται η κρεοφαγία ακόμα και την Τετάρτη και την Παρασκευή, γι’ αυτό και σε πολλά μέρη την αποκαλούν «απόλυτη» ή «αμόλυτη».

• Τα έθιμα αυτήν την περίοδο περιλαμβάνουν:

  • Χοιροσφάγια: Σε πολλές αγροτικές περιοχές, αυτή την εβδομάδα ξεκινούσαν τα Χοιροσφάγια, καθώς προετοίμαζαν τα κρέατα για την επόμενη εβδομάδα (την Κρεατινή).

  • Ψυχές: Υπάρχει η λαϊκή δοξασία ότι αυτή την εβδομάδα οι ψυχές των πεθαμένων «απολύονται» και βγαίνουν στον επάνω κόσμο.

  • Τελάληδες: Σε πόλεις όπως το Ρέθυμνο, ο «τελάλης» βγαίνει στους δρόμους για να αναγγείλει την έναρξη του καρναβαλιού.

Εκκλησιαστικά, η εβδομάδα εστιάζει στην ταπεινοφροσύνη, με αφετηρία την Παραβολή του Τελώνου και του Φαρισαίου που ακούσαμε σήμερα, υπενθυμίζοντας ότι η νηστεία δεν έχει αξία χωρίς πνευματική προετοιμασία.