72 ναοί “θυσιάστηκαν” για τη Μητρόπολη Αθηνών. Μια άγνωστη ιστορία…

Κάθε φορά που περνάμε από την πλατεία Μητροπόλεως, το βλέμμα μας πέφτει στον επιβλητικό Καθεδρικό Ναό της Αθήνας. Λίγοι όμως γνωρίζουν ότι πίσω από τους τοίχους του κρύβεται ένα “νεκροταφείο” παλιών ναών…

Για να υψωθεί αυτό το σύμβολο της νέας πρωτεύουσας, βυζαντινά και μεταβυζαντινά εκκλησάκια ισοπεδώθηκαν, προσφέροντας τις πέτρες και τα μάρμαρά τους ως δομικά υλικά.

Ήταν μια αναγκαιότητα της εποχής ή ένα πολιτισμικό έγκλημα στο όνομα του εκμοντερνισμού;

Η ανέγερση του Μητροπολιτικού Ναού Αθηνών (Ευαγγελισμός της Θεοτόκου) υπήρξε μια μακρόχρονη και περιπετειώδης διαδικασία που διήρκεσε 20 χρόνια (1842–1862). Πέρασε από “σαράντα κύματα” λόγω οικονομικών δυσκολιών και διαφωνιών.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της κατασκευής είναι ότι για το χτίσιμο των τοίχων χρησιμοποιήθηκαν υλικά (μάρμαρα και πέτρες) από 72 κατεδαφισμένους ή ερειπωμένους ναούς της Αθήνας. Ήταν μια συνηθισμένη πρακτική εκείνη την εποχή. Αλλά στην περίπτωση της Μητρόπολης Αθηνών έγινε σε τεράστια κλίμακα, προκαλώντας μάλιστα αντιδράσεις από τους μετέπειτα ιστορικούς.

Μετά την απελευθέρωση, η Αθήνα ήταν γεμάτη από μικρά βυζαντινά και μεταβυζαντινά εκκλησάκια, πολλά από τα οποία είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές κατά την Επανάσταση του 1821. Για το νεοσύστατο κράτος, η ανέγερση ενός επιβλητικού Καθεδρικού Ναού ήταν ζήτημα εθνικού γοήτρου.

Επειδή όμως το ταμείο ήταν άδειο, η λύση που δόθηκε ήταν πρακτική, αλλά σκληρή… Πολλές από αυτές τις 72 εκκλησίες είχαν χτιστεί οι ίδιες πάνω σε αρχαίους ναούς, χρησιμοποιώντας μάρμαρα από την κλασική αρχαιότητα. Έτσι, αν παρατηρήσει κανείς προσεκτικά τους εξωτερικούς τοίχους της Μητρόπολης, μπορεί να δει ανάμεικτα βυζαντινά ανάγλυφα, αρχαίες επιγραφές, κομμάτια από παλιά κιονόκρανα.