Είναι Ελλάδα… Θεωρείται “οχυρότατον και απόρθητον”

Στην κορυφή του λόφου Πίτυος, στη βορειοανατολική πλευρά της Λέρου, σε ύψος 600 περίπου μέτρων από τη θάλασσα, δεσπόζει το Μεσαιωνικό Κάστρο της Παναγίας, ή Κάστρο του Παντελίου, το οποίο πήρε το όνομά του από το ναό της Θεοτόκου όπου είναι αποθησαυρισμένο το «Ιερό Παλλάδιο των Λερίων».

Αποτελεί το σημαντικότερο φρουριακό συγκρότημα της Λέρου, σε ιδιαίτερα στρατηγική θέση, ανάμεσα στα δύο φυσικά λιμάνια που σχηματίζονται στον κόλπο της Αγίας Μαρίνας και τον ομώνυμο όρμο του Παντελίου, στην ανατολική ακτή του νησιού.

Σχετικά μικρό σε έκταση, είναι εντούτοις “οχυρότατον και απόρθητον”. Είναι το πιο πολυφωτογραφημένο και το πιο πολυκινηματογραφημένο σημείο της Λέρου.

Στη δυτική πλευρά του φρουρίου οικοδομήθηκε ο ναός της Παναγίας, θρησκευτικό και πνευματικό σύμβολο των κατοίκων της Λέρου. Εκεί βρίσκεται η εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας, που με θαυμαστό τρόπο έφθασε στο νησί της Λέρου την εποχή της Εικονομαχίας. Η θαυματουργή εικόνα, ντυμένη με ασήμι και φέρουσα την χρονολογία 728 μ.Χ., πιθανολογείται ότι ήταν έργο του Ευαγγελιστή Λουκά.

Σύμφωνα με την παράδοση, μια εικόνα της Παναγίας εμφανίστηκε από τη θάλασσα στο νησί και εγκαταστάθηκε από θαύμα στο μπαρουτχανέ (πυριτιδαποθήκη) του κάστρου ανάμεσα σε δύο αναμμένες λαμπάδες, παρά τις προσπάθειες του Τούρκου αγά για την απομάκρυνσή της.

Ο ναός της Παναγίας είναι κτίσμα του 11ου μ.Χ. αιώνα, το χρυσοποίκιλτο τέμπλο είναι του 1745 μ.Χ. καθώς και ο Δεσποτικός θρόνος και ο Άμβωνας. Στο χώρο του Κάστρου υπάρχει ακόμη ο ναός της Αγίας Τριάδας με σπαράγματα τοιχογραφιών του 9ου μ.Χ. αιώνα, του Αγίου Νικολάου και ένας μεσαιωνικός ναός που πρόσφατα αφιερώθηκε στον Άγνωστο Χριστιανό Μάρτυρα.