Aπό τα πιο επιβλητικά και συμβολικά εκθέματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης

Βλέπετε την Καρυάτιδα από τα Μικρά Προπύλαια, η οποία εκτίθεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ελευσίνας. Είναι ένα από τα πιο επιβλητικά και συμβολικά εκθέματα της αρχαίας ελληνικής τέχνης. Πρόκειται για τη μία από τις δύο γιγαντιαίες Καρυάτιδες που στήριζαν το εσωτερικό των Μικρών Προπυλαίων στο ιερό της Δήμητρας και της Περσεφόνης.

Πιθανότατα αναπαριστά ιέρεια που φέρει στο κεφάλι την κίστη, το κιβώτιο φύλαξης και μεταφοράς των ιερών αντικειμένων των Ελευσινίων Μυστηρίων. Επάνω του είναι σκαλισμένα σύμβολα της λατρείας: στάχυα, μήκωνες (παπαρούνες) και κέρνοι. Αυτά αποτελούν τα χαρακτηριστικά σκεύη της λατρείας της θεάς Δήμητρας.

Η άλλη Καρυάτιδα. Τη μετέφερε εκεί τον 19ο αιώνα ο βρετανός περιηγητής Ε. Ντ. Κλαρκ. Εκείνος δωροδόκησε τους Οθωμανούς διοικητές και την απέσπασε παρά την αντίδραση των χωρικών. Οι χωρικοί την ονόμαζαν «Αγία Δήμητρα» και πίστευαν πως προστάτευε τη γη τους και τους έδινε καλή σοδειά.

H χρονολόγηση της Καρυάτιδας τοποθετείται στον 1ο αιώνα π.Χ. (περίπου 50-40 π.Χ.). Ήταν δωρεά του Ρωμαίου ανθύπατου Appius Claudius Pulcher, ο οποίος ήταν φίλος του Κικέρωνα και μυημένος στα Ελευσίνια Μυστήρια.

Η “Κλοπή” της δεύτερης Καρυάτιδας που εκτίθεται στο Μουσείο Fitzwilliam στο Καίμπριτζ της Αγγλίας

Η ιστορία της είναι ιδιαίτερα πικρή για την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά:

• • Το 1801, ο Άγγλος περιηγητής E.D. Clarke βρήκε το γλυπτό θαμμένο στο έδαφος. Παρά τις αντιδράσεις των ντόπιων, οι οποίοι πίστευαν ότι το άγαλμα προστάτευε τη σοδειά τους (την αποκαλούσαν “Αγία Δήμητρα”), ο Clarke χρησιμοποίησε δωροδοκίες και έναν μηχανικό για να τη μεταφέρει στη θάλασσα.

  • Κατά τη μεταφορά της προς την Αγγλία, το πλοίο που τη μετέφερε ναυάγησε κοντά στο Beachy Head, αλλά το άγαλμα ανασύρθηκε και τελικά κατέληξε στο Cambridge το 1803.

• Η Καρυάτιδα που παρέμεινε στην Ελλάδα ανακαλύφθηκε αργότερα, το 1892, κατά τη διάρκεια των ανασκαφών της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Είναι σε εξαιρετική κατάσταση και επιτρέπει στους επισκέπτες να αντιληφθούν το τεράστιο μέγεθος και την καλλιτεχνική λεπτομέρεια του μνημείου. Το πρόσωπο της Καρυάτιδας στην Ελευσίνα είναι λιγότερο φθαρμένο από της αδελφής της στο εξωτερικό, διατηρώντας την αυστηρή και ιερατική έκφραση που αρμόζει στη φύλακα των Μυστηρίων.