Από τα σημαντικότερα σωζόμενα βυζαντινά μνημεία των Αθηνών

Είναι ο ναός του Αγίου Νικολάου Ραγκαβά. Βρίσκεται βορειοανατολικά της Ακρόπολης, επί της οδού Πρυτανείου, λίγο παρακάτω από την περιοχή Αναφιώτικα της Πλάκας. Η περιοχή αυτή στα βυζαντινά χρόνια, αποτελούσε την αριστοκρατικότερη συνοικία της πόλεως. Ο ναός κυριολεκτικά στηρίζεται στους πρόποδες του βράχου της Ακροπόλεως, αγναντεύοντας το λόφο του Λυκαβηττού.

Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα βυζαντινά μνημεία των Αθηνών. Δεσπόζει στη γειτονιά της Ακρόπολης. Συνδέεται, σύμφωνα με την παράδοση, με την οικογένεια του αυτοκράτορα Μιχαήλ Α’ Ραγκαβέ.

Ο Άγιος Νικόλας ο Ραγκαβάς εντάσσεται στη διαδρομή των πολύ σημαντικών χριστιανικών μνημείων των Αθηνών. Πολλές φορές λησμονούνται εξ αιτίας της δεσπόζουσας Αρχαιότητας. Χρονολογείται στο δεύτερο μισό του 11ου αιώνα μ.Χ. Έχει παρόμοια αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά χαρακτηριστικά με άλλους ναούς αυτής της περιόδου. Παραδείγματα είναι οι Άγιοι Απόστολοι και ο Ναός Σωτείρας Λυκοδείμου. Κατασκευάστηκε από τη μεγάλη βυζαντινή οικογένεια Ραγκαβά. Αρχικά λειτουργούσε ως ιδιωτικός ναός.

Το 1687 μ.Χ., στη διάρκεια της πολιορκίας της Αθήνας από τα στρατεύματα του Φραντσέσκο Μοροζίνι, στα πλαίσια του Έκτου Βενετουρκικού Πολέμου, μια οβίδα προκάλεσε ζημιές στο ιερό βήμα του ναού.

Σήμερα στο μνημείο εντοπίζονται δομικά προβλήματα που οφείλονται στη γήρανση των υλικών, σε σεισμικές καταπονήσεις, σε ανθρωπογενείς παράγοντες και σε αυξημένη παρουσία υγρασίας. Γι αυτό το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρά στη στερέωση, συντήρηση, αποκατάσταση και ανάδειξη του ιστορικού Ναού.