Η δραματική φωτογραφία που προκάλεσε ένα από τα κορυφαία έργα του Ρίτσου

Η 9η Μαΐου 1936, σαν σήμερα, αποτελεί μία από τις πιο αιματηρές σελίδες της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας…

Ήταν η κορύφωση των εργατικών κινητοποιήσεων που είχαν ξεκινήσει από τους καπνεργάτες της Θεσσαλονίκης, διεκδικώντας καλύτερες συνθήκες εργασίας και ημερομίσθια. Eξελίχθηκαν σε μια γενικευμένη λαϊκή εξέγερση. Η κυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά έδωσε εντολή για βίαιη διάλυση των συγκεντρώσεων. Τραγικός απολογισμός 12 εργάτες έχασαν τη ζωή τους και πάνω από 280 άτομα τραυματίστηκαν, πολλά εκ των οποίων σοβαρά.

Πρώτος νεκρός ήταν ο 25χρονος αυτοκινητιστής Τάσος Τούσης. H μητέρα του τον βρήκε νεκρό στο δρόμο. Έπεσε πάνω του θρηνώντας, μια στιγμή που απαθανατίστηκε από τον φωτογραφικό φακό. Αυτή η φωτογραφία δημοσιεύτηκε την επόμενη μέρα (10 Μαΐου) στον Ριζοσπάστη και ήταν η άμεση πηγή έμπνευσης για τον «Επιτάφιο» του Γιάννη Ρίτσου.

Η έμπνευση για τον «Επιτάφιο», ένα από τα κορυφαία έργα της νεοελληνικής γραμματείας, δεν ήρθε από τη φαντασία του Γιάννη Ρίτσου, αλλά από μια συγκλονιστική και αιματηρή πραγματικότητα.

Η αντίδραση του ποιητή

Ο Ρίτσος, βλέποντας αυτή τη φωτογραφία στην Αθήνα, συγκλονίστηκε βαθιά. Όπως ο ίδιος περιέγραψε αργότερα “κλείστηκα στη σοφίτα μου και έγραφα δυο μερόνυχτα, χωρίς φαΐ και ύπνο, τα πρώτα δεκατέσσερα ποιήματα». Ο ποιητής «δανείστηκε» τη φωνή της χαροκαμένης μάνας. Μετέτρεψε τον ατομικό θρήνο σε πανανθρώπινο σύμβολο και τον νεκρό εργάτη σε σύμβολο του αγώνα για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη.

Τα χαρακτηριστικά της έμπνευσης

• Ο Ρίτσος χρησιμοποίησε τη δομή και το ύφος των εγκωμίων του Επιταφίου Θρήνου της Εκκλησίας, παραλληλίζοντας τη θυσία του εργάτη με τη θυσία του Χριστού.

• Η έμπνευση αντλεί στοιχεία από το μοιρολόι και τη λαϊκή ποίηση, κάνοντας το έργο άμεσα αναγνωρίσιμο και συγκινητικό για τον απλό λαό.

Το έργο εκδόθηκε άμεσα από τον «Ριζοσπάστη» σε 10.000 αντίτυπα (αριθμός ρεκόρ για την εποχή), τα οποία εξαντλήθηκαν σχεδόν αμέσως, πριν η δικτατορία του Μεταξά απαγορεύσει το βιβλίο και κάψει τα τελευταία αντίτυπα στους στύλους του Ολυμπίου Διός.