Από τα καφενεία της Λέσβου στο Λούβρο: Πως τα έργα ενός φουστανελά μάγεψαν το Παρίσι

Ένας άνθρωπος που έζησε στο περιθώριο, μέσα στον 20ό αιώνα, κατάφερε τελικά το 1961 να κατακτήσει την πιο μοντέρνα πρωτεύουσα της τέχνης.

Σαν σήμερα, στις 3 Ιουνίου του 1961 έργα του λαϊκού ζωγράφου Θεόφιλου Χατζημιχαήλ εκτέθηκαν στο Λούβρο. Αυτό το εμβληματικό εικαστικό γεγονός καθιέρωσε διεθνώς τον Έλληνα αυτοδίδακτο καλλιτέχνη. Η έκθεση του 1961 ήταν ένας πραγματικός θρίαμβος για την ελληνική λαϊκή τέχνη. Ο άνθρωπος που γυρνούσε στα χωριά της Λέσβου και του Πηλίου φορώντας φουστανέλα, ζωγραφίζοντας τοίχους σε καφενεία και μπακάλικα για ένα πιάτο φαΐ και αντιμετωπίζοντας συχνά τον χλευασμό ως «σαλός» ή «σοβατζής», δικαιώθηκε πανηγυρικά 27 χρόνια μετά τον θάνατό του (πέθανε το 1934).

Τι συνέβη εκείνη την ιστορική στιγμή:

1. Ο άνθρωπος πίσω από τον θρίαμβο

Η παρουσίαση του Θεόφιλου στο Παρίσι οφείλεται αποκλειστικά στον σπουδαίο Μυτιληνιό τεχνοκριτικό και εκδότη Στρατή Ελευθεριάδη (Tériade). Ο Στρατής Ελευθεριάδης ζούσε στη γαλλική πρωτεύουσα και ήταν φίλος με κορυφαίους καλλιτέχνες όπως ο Πικάσο και ο Ματίς. Ο Tériade είχε ανακαλύψει τον Θεόφιλο όσο ζούσε. Του είχε αγοράσει έργα και είχε βάλει σκοπό να τον κάνει γνωστό παγκοσμίως.

2. Η υποδοχή στο Λούβρο

• Τα εγκαίνια έγιναν στις 3 Ιουνίου 1961 στις αίθουσες του Τμήματος Διακοσμητικών Τεχνών του Λούβρου.

• Το κοσμοπολίτικο Παρίσι, οι Γάλλοι διανοούμενοι και η εγχώρια ελίτ των γραμμάτων ενθουσιάστηκαν με την αυθεντικότητα και την «καθαρότητα» της ματιάς του. Οι κριτικοί της εποχής τον αποκάλεσαν «παρθένο μαθητή των αισθήσεων» και θαύμασαν την πρωτοτυπία, τα χρώματα και τη ζωντανή ελληνικότητα των έργων του.

•  Στον εικονογραφημένο κατάλογο της έκθεσης περιλαμβάνονταν διθυραμβικά κείμενα από τεράστιες προσωπικότητες, όπως ο αρχιτέκτονας Le Corbusier (ο οποίος έγραψε ότι ο Θεόφιλος είναι ζωγράφος γεννημένος από το ίδιο το ελληνικό τοπίο), ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιώργος Σεφέρης, ο Άγγελος Σικελιανός και ο Γιάννης Τσαρούχης. «Ο Θεόφιλος μας έδωσε ένα μάθημα ελληνικού βλέμματος. Μας έδειξε πώς να βλέπουμε τον κόσμο χωρίς τη μεσολάβηση των ξένων προτύπων», είπε ο Γιάννης Τσαρούχης.