Αν δεν φας πίτα από την Ήπειρο… Αυτό το βράδυ, της παραμονής, η προσμονή για τα σπάργανα…

Το πιο σημαντικό έθιμο της Ηπείρου που μάλιστα αναφέρεται και στα τοπικά κάλαντα, είναι τα σπάργανα του Χριστού, που αναβιώνει έως σήμερα. Είναι γλυκό της προσμονής και της υπομονής. Γεννιέται, αιώνες τώρα, στα χωριά των βουνών και των κάμπων της Ηπείρου, μόνο τους χειμώνες. Ιδιαίτερα την παραμονή των Χριστουγέννων.

Τα σπάργανα δεν είναι άλλο από τηγανίτες στην πλάκα, ένα νοστιμότατο τοπικό γλύκισμα, μελωμένο με ζαχαρόνερο και πασπαλισμένο με καρύδια και κανέλα και τις έφτιαχναν την παραμονή των Χριστουγέννων, όταν όλη η οικογένεια ήταν μαζεμένη κοντά στο αναμμένο τζάκι.

Η μαυρόπλακα εκείνες τις εποχές ήταν ένα μαγειρικό σκεύος. Πολύτιμο για τα χρόνια του. Πάνω σε αυτό, η γιαγιά του σπιτιού, συνήθως,  έψηνε τις τηγανίτες με χυλό από αλεύρι, νερό και αλάτι. Για να μην κολλάνε οι τηγανίτες πασπάλιζε την πέτρα ελαφρά με καθαρή στάχτη σε ένα πανάκι και τίναζε με σκουπάκι, πριν ρίξει την επόμενη κουταλιά χυλού. Καθόλου λάδι ή βούτυρο. Με αυτόν τον παραδοσιακό τρόπο η πέτρα γινόταν αντικολλητική.

Οι τηγανίτες, λεπτές σαν κρέπες, σκεπαζόντουσαν μέχρι να ψηθούν όλες για να μείνουν όσο γινόταν μαλακές. Μετά έκαναν στρώση με αυτές σε ταψί, προσθέτοντας τριμμένα καρύδια και λίγη κανέλα για όποιον ήθελε. Κι άλλη στρώση τηγανίτες. Κι άλλη στρώση καρύδια, αραιά αραιά. 13 με 15 στρώσεις τηγανίτας και γέμισης στο ταψί.

Τα “Σπάργανα” (τηγανίτες), συμβόλιζαν τα  σπάργανα του Χριστού στη Φάτνη. Η φάτνη και τα σπάργανα είναι τα σημάδια που έδωσε ο άγγελος στους τσομπάνηδες για ν᾿ αναγνωρίσουν τον Σωτήρα. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, την παραμονή των Χριστουγέννων, πολύ νωρίς το πρωί, οι νοικοκυρές στα χωριά της Ηπείρου, συνήθιζαν να φτιάχνουν τις τηγανίτες στην πλάκα. Σε χωριά του Πωγωνίου τα λένε «λαλαγγίτες» και είναι το γλύκισμα για το τραπέζι της παραμονής.