Θυμάσαι πότε η Θεσσαλονίκη ήταν… 20 ώρες μακριά; Τα ταξίδια μιας άλλης εποχής

Σήμερα, το να ταξιδέψεις από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη είναι υπόθεση ενός χαλαρού μεσημεριού. Πατάς το γκάζι στην ασφάλεια του σύγχρονου αυτοκινητόδρομου, βάζεις κλιματισμό, ακούς την αγαπημένη σου μουσική και σε λιγότερο από πέντε ώρες πίνεις καφέ στον Θερμαϊκό. Αν, μάλιστα, επιλέξεις το αεροπλάνο, η απόσταση εκμηδενίζεται σε 50 λεπτά.

Υπήρξε όμως μια εποχή, όχι και τόσο μακρινή, που η ίδια διαδρομή δεν ήταν ένα απλό ταξίδι, αλλά μια πραγματική οδύσσεια. Μια περιπέτεια γεμάτη χωματόδρομους, σκόνη, ατελείωτες στροφές στον Μπράλο και τον τρόμο των Τεμπών. Αυτή η διαδρομή απαιτούσε ένα ολόκληρο εικοσιτετράωρο, γερό στομάχι και περίσσιο κουράγιο. Τότε που το να «πάγεις στα ξένα» —ακόμα κι αν αυτά τα ξένα ήταν η διπλανή περιφέρεια— σήμαινε ότι αποχαιρετούσες τους δικούς σου σαν να έφευγες για τον πόλεμο.

Ας γυρίσουμε το ρολόι του χρόνου μερικές δεκαετίες πίσω για να  θυμηθούμε πώς ήταν η Ελλάδα όταν οι αποστάσεις μετριούνταν σε μέρες, και όχι σε ώρες.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποστάσεων & χρόνου

Για να καταλάβετε το μέγεθος της διαφοράς, δείτε πόσο χρόνο χρειαζόταν κανείς τις δεκαετίες του 1930 έως και του 1950 για μερικές βασικές διαδρομές:

• • Αθήνα – Θεσσαλονίκη: Σήμερα η διαδρομή διαρκεί περίπου 4,5 ώρες με αυτοκίνητο. Παλαιότερα, το ταξίδι με λεωφορείο ή φορτοταξί μπορούσε να διαρκέσει από 15 έως 24 ώρες (ανάλογα με τον καιρό και τις βλάβες). Οι επιβάτες διανυκτέρευαν συχνά στη Λάρισα ή τη Λαμία, καθώς το πέρασμα από τις εφιαλτικές στροφές του Μπράλου και των Τεμπών γινόταν μόνο με το φως της ημέρας.

  • Αθήνα – Πάτρα: Μια διαδρομή που σήμερα γίνεται σε λιγότερο από 2 ώρες, τότε απαιτούσε 6 έως 8 ώρες μέσω του παλιού, στενού παραλιακού δικτύου της Κορινθίας και της Αχαΐας, με το όχημα να κινείται με μέση ταχύτητα 30-40 χιλιομέτρων την ώρα.

  • Αθήνα – Ιωάννινα: Το ταξίδι για την Ήπειρο ήταν από τα πιο επικίνδυνα. Χωρίς τη σημερινή Ιόνια Οδό, το λεωφορείο έπρεπε να περάσει με φέρι-μποτ το Ρίο-Αντίρριο και να διασχίσει την άγρια Πίνδο. Η διαδρομή απαιτούσε τουλάχιστον 14 με 18 ώρες συνεχούς τραντάγματος σε κακοτράχαλους δρόμους.

  • Αθήνα – Καλαμάτα: Σήμερα απαιτούνται περίπου 2,5 ώρες. Τότε, η διέλευση από το περιβόητο «Κωλοσούρτη» (τις επικίνδυνες στροφές προς την Αρκαδία) σήμαινε ένα ταξίδι 8 έως 10 ωρών.

    

Πώς γίνονταν αυτά τα ταξίδια;

1. Τα πρώτα λεωφορεία (συχνά μεταποιημένα φορτηγά με ξύλινο αμάξωμα) δεν είχαν κλιματισμό, θέρμανση ή αναπαυτικά καθίσματα. Το καλοκαίρι η ζέστη και η σκόνη από τους χωματόδρομους έκαναν την ατμόσφαιρα αποπνικτική, ενώ το χειμώνα το κρύο ήταν τσουχτερό.

2. Όλες οι αποσκευές, ακόμα και ζωντανά ζώα (κότες, αρνιά) που μετέφεραν οι επιβάτες, δένονταν στην οροφή του λεωφορείου με σχοινιά.

3. Τα σκασμένα λάστιχα και οι υπερθερμάνσεις των κινητήρων στις ανηφόρες ήταν στην ημερήσια διάταξη. Κατά την περίοδο της Κατοχής και αμέσως μετά, λόγω έλλειψης βενζίνης, πολλά οχήματα κινούνταν με «γκαζοζέν» (καύση ξύλου ή κάρβουνου), κάτι που μείωνε δραματικά την υποδύναμη και έκανε τις ανηφόρες ατελείωτες.

4. Επειδή τα οχήματα και οι οδηγοί δεν άντεχαν συνεχόμενη οδήγηση, υπήρχαν συγκεκριμένα χωριά-σταθμοί όπου όλοι κατέβαιναν για φαγητό, νερό και ξεκούραση, μετατρέποντας το ταξίδι σε μια κοινωνική ιεροτελεστία.