Έκπληκτοι οι αρχαιολόγοι με την ανακάλυψη πανάρχαιας συνήθειας που υπάρχει ως τις ημέρες μας…

Στην ανατολική ακτή της Αττικής, στη θέση Περατή κοντά στο Πόρτο Ράφτη ανακαλύφθηκε ένα μεγάλο νεκροταφείο θαλαμοειδών τάφων που χρονολογείται στον 12ο αι. π.Χ., μετά δηλαδή την καταστροφή των μυκηναϊκών ανακτόρων.

Σε έναν από τους παλαιότερους τάφους του νεκροταφείου είχε ταφεί ένα παιδί, που φορούσε στο λαιμό του ένα περιδέραιο από χάντρες κατασκευασμένες από γυαλί, φαγεντιανή και ορεία κρύσταλλο. Στο περιδέραιο ήταν περασμένο και ένα ενεπίγραφο φυλαχτό από αιματίτη λίθο, καθώς και ένας σφραγιδόλιθος. Δύο μικρά πήλινα αγγεία, ένα χτένι από ελεφαντόδοντο και ένα κέρατο γίδας που επίσης ερμηνεύθηκε από τον ανασκαφέα ως φυλαχτό, συμπλήρωναν τα ταφικά δώρα του νεκρού.

Το  ενεπίγραφο φυλαχτό, εισηγμένο από την Κύπρο αλλά εμπνευσμένο από χεττιτικά πρότυπα, είναι κατασκευασμένο από ερυθρό αιματίτη με εγχάρακτες στις δύο του πλευρές παραλλαγές συμβόλων της Γραμμικής Α ή Β, της κυπρομινωικής και των λουβικών ιερογλυφικών, χωρίς όμως αυτά να σχηματίζουν λέξεις ή να έχουν κάποιο νόημα. Φαίνεται ότι χαράχτηκε από έναν αγράμματο τεχνίτη που προσπάθησε να μιμηθεί ψηφία γραφής και αντικείμενα που του ήταν γνωστά.

Η φθορά στην οπή της ανάρτησης από το νήμα ή το δέρμα που το συγκρατούσε, αλλά και στις εγχάρακτες επιφάνειες, δείχνει ότι το φυλαχτό είχε χρησιμοποιηθεί ήδη επί πολλά χρόνια πριν κατατεθεί στον τάφο και ίσως αποτελούσε οικογενειακό κειμήλιο.

Από το νεκροταφείο της Περατής προέρχονται κι άλλα φυλαχτά που ανήκουν στην μαγικοθρησκευτική παράδοση της Αιγύπτου και της Συροπαλαιστίνης, κάποια από τα οποία σχετίζονται με την προστασία των παιδιών, των μητέρων και του τοκετού, όπως δύο μικροσκοπικά ειδώλια από φαγεντιανή που εικονίζουν τις αιγυπτιακές θεότητες Μπες και Ταουερέτ  και δύο χρυσά περίαπτα σε σχήμα ημισελήνου.

Η υψηλότατη παιδική θνησιμότητα στην αρχαιότητα οδήγησε σε μεταφυσικές ερμηνείες, σύμφωνα με τις οποίες δαιμονικές υπάρξεις και θεότητες, κακόβουλες ή ευεργετικές μπορούσαν να βλάψουν, ή αντίθετα να προφυλάξουν από ασθένειες και πρόωρο θάνατο τα ευάλωτα, αλλά τόσο πολύτιμα, νεαρά μέλη του κοινωνικού συνόλου.

Φυλαχτά διαφόρων τύπων και από ποικίλα υλικά, ευτελή ή πολύτιμα, εξασφάλιζαν την προσέλκυση της προστασίας των καλοκάγαθων θεοτήτων και την αποτροπή του κακού. Η πανάρχαια αυτή συνήθεια επιβιώνει ως τις μέρες μας, όπως φαίνεται από τα «ματάκια», τα κωνσταντινάτα και τα σταυρουδάκια που χαρίζονται στα νεογέννητα από τους στενούς συγγενείς.