“Σιγά τον πολυέλαιο”… Τι σχέση έχει ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης με τη φράση

Η παροιμιώδης φράση «Σιγά τον πολυέλαιο» χρησιμοποιείται ειρωνικά για να υποτιμήσουμε κάτι που παρουσιάζεται ως σπουδαίο, ενώ στην πραγματικότητα δεν είναι.

Η επικρατέστερη εκδοχή για την καθιέρωσή της συνδέεται με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Ο Κολοκοτρώνης επισκέφθηκε το σπίτι ενός πλούσιου προκρίτου ή οπλαρχηγού, ο οποίος καυχιόταν για τον πολυτελή, κρυστάλλινο πολυέλαιο που είχε φέρει από το εξωτερικό. Όταν ο οικοδεσπότης άρχισε να επαινεί με υπερβολή το απόκτημά του, ο «Γέρος του Μοριά», θέλοντας να τον προσγειώσει και να δείξει ότι αυτά τα πλούτη δεν έχουν σημασία μπροστά στον αγώνα, είπε περιπαικτικά: «Σιγά τον πολυέλαιο!»

Αν και η ιστορία ταιριάζει στον τραχύ και ντόμπρο χαρακτήρα του Κολοκοτρώνη, οι γλωσσολόγοι και οι ιστορικοί έχουν κάποιες ενστάσεις:

Η έκφραση φαίνεται να καθιερώθηκε πολύ αργότερα, πιθανότατα στις αρχές του 20ού αιώνα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η φράση γεννήθηκε στα αθηναϊκά θέατρα ή τις επιθεωρήσεις. Όταν οι ηθοποιοί έπαιζαν με υπερβολικό πάθος και κουνιόταν η σκηνή (και μαζί της οι πολυέλαιοι της αίθουσας), οι θεατές ή οι τεχνικοί φώναζαν ειρωνικά τη φράση.

Μια άλλη εκδοχή αναφέρεται στην εκκλησιαστική παράδοση, όπου κατά τη διάρκεια πανηγυρικών ακολουθιών οι νεωκόροι κουνούσαν ρυθμικά τον κεντρικό πολυέλαιο. Αν η κίνηση ήταν υπερβολική και κινδύνευαν να πέσουν κεριά ή λάδι, οι πιστοί φώναζαν «σιγά τον πολυέλαιο» για να προσέξουν.