Ο λόφος… του χαρταετού πριν από 126 χρόνια

Η σπάνια φωτογραφία που βλέπετε είναι τραβηγμένη από το λόφο του Φιλοπάππου, από το πολύ μακρινό 1900, με θέα την Ακρόπολη…

Τα Κούλουμα στον λόφο του Φιλοπάππου είναι ίσως η πιο εμβληματική αθηναϊκή παράδοση για την Καθαρά Δευτέρα. Είναι το σημείο όπου η πόλη «αναπνέει» παραδοσιακά. Αυτό συνδυάζει την ιστορία με το γλέντι. Ο λόφος προσφέρει το ιδανικό σκηνικό για το πέταμα του χαρταετού για δύο λόγους: Το Υψόμετρο: Είναι ανοιχτό σημείο με καλά ρεύματα αέρα, απαραίτητα για να «πάρει ύψος» ο αετός. Επίσης, η θέα: Δεν υπάρχει τίποτα πιο εντυπωσιακό από το να βλέπεις εκατοντάδες χρωματιστούς αετούς να αιωρούνται δίπλα στην Ακρόπολη. Επιπλέον, τους βλέπεις να πετούν πάνω από το Ηρώδειο.

Η παράδοση του εορτασμού των Κούλουμων στον λόφο του Φιλοπάππου δεν είναι μια πρόσφατη «μόδα», αλλά μια συνήθεια που ρίζωσε βαθιά στον 19ο αιώνα, λίγο μετά την ανακήρυξη της Αθήνας ως πρωτεύουσας του ελληνικού κράτους.

Πως ξεκίνησε η ιστορία

Στα μέσα του 1800, η Αθήνα ήταν μια μικρή πόλη συγκεντρωμένη γύρω από την Πλάκα. Ο λόφος του Φιλοπάππου (ή «λόφος των Μουσών») θεωρούνταν τότε «εξοχή». Οι Αθηναίοι έψαχναν έναν ανοιχτό χώρο κοντά στα σπίτια τους για να γιορτάσουν την καθαρτήρια μέρα της Σαρακοστής. Ο λόφος ήταν το ιδανικό σημείο για πικ-νικ (τα λεγόμενα τότε «χαμαιτύπια») πάνω στο γρασίδι.

Η παράδοση εδραιώθηκε επί βασιλείας του Όθωνα. Λέγεται ότι ο ίδιος και η βασίλισσα Αμαλία συμμετείχαν στους εορτασμούς. Έτσι, έδωσαν το «πράσινο φως» στους αστούς της εποχής να ανηφορίζουν προς τα εκεί. Η παρουσία των βασιλέων μετέτρεψε μια λαϊκή συνήθεια σε επίσημο κοινωνικό γεγονός της πόλης.

Γιατί επιλέχθηκε ο συγκεκριμένος λόφος;

Εκτός από την εγγύτητα, υπήρχαν και πιο πρακτικοί/συμβολικοί λόγοι:

• Οι Αθηναίοι ένιωθαν μια σύνδεση με το ένδοξο παρελθόν τους τρώγοντας και γιορτάζοντας με θέα τον Παρθενώνα.

• Για τον χαρταετό, ο λόφος ήταν ανέκαθεν το καλύτερο «αεροδρόμιο». Σε αντίθεση με τον Λυκαβηττό που είναι πιο απότομος και βραχώδης, ο Φιλοπάππου έχει πιο ομαλές πλαγιές και πλάτωμα στην κορυφή.

Η εξέλιξη σε λαϊκό πανηγύρι

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και την αστικοποίηση της Αθήνας τις δεκαετίες του ’50 και ’60, ο Δήμος Αθηναίων άρχισε να οργανώνει επίσημα τις εκδηλώσεις (διανομή φασολάδας, λαγάνας και κρασιού). Αυτό σταθεροποίησε τον λόφο ως το «σημείο μηδέν» για την Καθαρά Δευτέρα.

Παλαιότερα, οι «μάχες» στον λόφο δεν γίνονταν μόνο με χαρταετούς, αλλά και με τραγούδια! Διαφορετικές παρέες ή γειτονιές (π.χ. οι Πλακιώτες εναντίον των Πετραλωνιτών) στήνονταν σε διαφορετικά σημεία του λόφου. Στη συνέχεια προσπαθούσαν να ξεπεράσουν η μία την άλλη στο κέφι και στο χορό. Φωτογραφία από το Μουσείο Ακρόπολης.