Λέρος: Σε κάθε βήμα η ιστορία της σε ανατριχιάζει. Οι μνήμες να γίνουν εικόνες και κορυφαίος προορισμός στη Μεσόγειο

Ο τόπος μας

Η Λέρος είναι ένα νησί με μοναδική κληρονομιά… Είναι ένα ανοικτό μουσείο. Ένας τόπος με πλούσια ιστορία, με ένα βυθό με πάνω από 50 ναυάγια πολεμικών πλοίων, υποβρυχίων, εμπορικών αλλά και αεροπλάνων που είχαν καταρριφθεί, ένα λιμάνι που νομίζεις ότι έχεις μεταφερθεί στην Ιταλία του Μεσοπολέμου, με 150 υπόγεια τούνελ, με επίγειες κατασκευές και ένα μουσείο μέσα σε τούνελ που σε ταξιδεύει σε άλλες εποχές… Δεν είναι τυχαίο που σε αυτό το νησί βρίσκονται όλα αυτά: Η Μάχη της Λέρου ήταν ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, στην ανατολική Μεσόγειο.

Η γεωγραφική θέση του νησιού στην «καρδιά» του Αιγαίου Πελάγους, όπου εξασφάλιζε τον έλεγχο των θαλάσσιων διαβάσεων από τα Δαρδανέλια έως τη Μέση Ανατολή, αλλά και το γεγονός πως διέθετε το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι μεγάλου βάθους στη Μεσόγειο Θάλασσα, στο Λακκί, είχε ως αποτέλεσμα γρήγορα να μετατραπεί σε μια μεγάλη υπερσύγχρονη ναυτική βάση. Ένα νησί – «αεροπλανοφόρο» της εποχής. Ουσιαστικά η Λέρος αποτέλεσε την «ναυαρχίδα» της Ρώμης στην περιοχή, στην προσπάθεια της ν’ αποκτήσει τον έλεγχο της Μεσογείου, εμποδίζοντας τα σχέδια της Αγγλίας για διείσδυση στη Μέση Ανατολή.

Η Λέρος μπορεί και πρέπει να αποτελέσει πόλο έλξης για τους λάτρεις του ιστορικού τουρισμού, οι οποίοι επιζητούν την επίσκεψη των τόπων που συνδέονται άμεσα με τους δύο μεγάλους πολέμους του 20ου αιώνα. Είναι μία κατηγορία τουρισμού, που ενδιαφέρει όλα τα κράτη, τους γείτονές μας στη Μεσόγειο.

Το νησί μπορεί να εξελιχθεί σε έναν προορισμό ιστορικού τουρισμού ή τουρισμού μνήμης, όπως συμβαίνει σε χώρες του εξωτερικού. Πρέπει να αναδειχθεί σε ένα μεγάλο ανοιχτό ιστορικό πάρκο. Να γίνει ένας από τους κορυφαίους προορισμούς ιστορικού τουρισμού, αρκεί οι αρμόδιοι, σε τοπικό και κεντρικό επίπεδο να βάλουν σε προτεραιότητα την ιστορική μνήμη του νησιού… 

Και η ευθύνη τους απέναντι σε αυτόν τον υπέροχο τόπο και στα παιδιά τα δικά τους, αλλά και όλων των Ελλήνων είναι τεράστια και πρέπει όχι μόνο να διαφυλάξουν τη ιστορία τους, αλλά και να την αναδείξουν…

Και αυτό γιατί;

Λακκί: Η πόλη με τις περισσότερες art deco κατασκευές, μετά το Μαϊάμι…

Το 1923 ο Μουσολίνι έστειλε στη Λέρο δύο αρχιτέκτονες, τον Ροδόλφο Πετράκκο και τον Αρμάντο Μπερναμπίτι, για να κατασκευάσουν μια μοντέρνα πόλη στο λιμάνι με σκοπό την εγκατάσταση χιλιάδων Ιταλών, συμπεριλαμβανομένου του στρατιωτικού προσωπικού και των οικογενειών τους. Τότε, ολόκληρος ο κόλπος ήταν ένα ακατοίκητο έλος, γι’ αυτό και οι αρχές άρχισαν να γεμίζουν την περιοχή με τόνους σκυροδέματος που εισάγονταν από την Ιταλία. Κατά την άφιξή τους στη Λέρο, οι Πετράκκο και Μπερναμπίτι μελέτησαν την περιοχή και άρχισαν να σχεδιάζουν την ουτοπική τους πόλη από το μηδέν. Έτσι το Λακκί (ή Πόρτολάγκο), έγινε η μόνη σύγχρονη πόλη στην Ελλάδα -και η δεύτερη στην Ευρώπη- που σχεδιάστηκε και ιδρύθηκε εξ αρχής, με ρυμοτομικά και αρχιτεκτονικά σχέδια ως πρότυπη πόλη. Και το περίεργος είναι ότι ενώ οι ιταλικές πόλεις ήταν άκαμπτες, μονότονες και αδικαιολόγητα μνημειώδεις”, όπως γράφει ο Αντώνιος Αντωνιάδης, συγγραφέας του βιβλίου “Ιταλική αρχιτεκτονική στα Δωδεκάνησα”, “η αρχιτεκτονική στο Λακκί είναι ποικίλη, περιεκτική και με φαντασία”.

Για το Λακκί, εμπνεύστηκαν από τους πίνακες του Τζόρτζιο Ντε Κίρικο, τη γεωμετρία των αρχαίων ναών και τον αισιόδοξο νεωτερισμό της Αρ Ντεκό. Υπάρχει μια αίσθηση αρχιτεκτονικού παιχνιδιού ίσως επειδή ήταν ελεύθεροι να εκφράσουν τον εαυτό τους χωρίς τον Ντούτσε πάνω από το κεφάλι τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα από τα πιο τολμηρά και μοναδικά πειράματα του 20ού αιώνα στον τομέα της αρχιτεκτονικής και του πολεοδομικού σχεδιασμού. Εικάζεται ότι είναι η πόλη με τις περισσότερες art deco κατασκευές μετά το Μαϊάμι.

Πατέλα: Ο πρόγονος των ραντάρ

Οι στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο όρος Πατέλα, είναι ένα τεράστιο συγκρότημα κατασκευών, όπως κτίρια, υπόγεια τούνελ, πυροβολαρχίες, όπου διασώζονται ”ο ακουστικός τοίχος” και το ”αερόφωνο”. Πρόκειται για μία μοναδική στρατιωτική κατασκευή, έναν πρόγονο των ραντάρ που επέτρεπε στους Ιταλούς να παρακολουθούν τις πτήσεις των εχθρικών αεροπλάνων και είναι το 2ο που υπάρχει στην Μεσόγειο. Ανάλογη εγκατάσταση υπάρχει στη Μεσσήνη της Ιταλίας. Όμως, οι εγκαταστάσεις πρέπει να προστατευθούν με κάποιο τρόπο από την βόσκηση των ζώων που προκαλούν καταστροφές. Παράλληλα, οι αρμόδιες υπηρεσίες πρέπει να προχωρήσουν την διαδικασία κήρυξης της περιοχής ως ιστορικό τόπο. Ο Δήμος ανέλαβε να εκπονήσει μελέτη σκοπιμότητας για την ανάδειξη των εγκαταστάσεων της Πατέλας.

Μερικιά: Στοές γεμάτες από Β. Παγκόσμιο πόλεμο

polemiko_mouseio_tunel_1

Στις υπόγειες στοές στη Μερικιά, βρίσκεται σήμερα ένα από τα πιο εντυπωσιακά μουσεία, που υπάρχουν στην Ελλάδα. Πρόκειται για έναν συναρπαστικό χώρο που φέρνει στο φως ένα σημαντικό κομμάτι της πολεμικής ιστορίας αυτού του νησιού και όχι μόνο. Η επίσκεψη στο πολεμικό μουσείο αποτελεί μια περιήγηση στο χρόνο και στην ιστορία του νησιού. Πλήθος εκθεμάτων που βρέθηκαν διάσπαρτα στο νησί ή ανασύρθηκαν από τις θάλασσες του, αλλά και άλλα που δωρίσθηκαν από τον Ελληνικό Στρατό και ιδιώτες, φωτογραφίες και χάρτες, μακέτες και κάθε είδους υλικό, γίνονται οδηγοί σε αυτό το ταξίδι στην ιστορία.
Στον περιβάλλοντα χώρο του Τούνελ λειτουργεί στρατιωτικό μουσειακό πάρκο που περιλαμβάνει στρατιωτικά αυτοκίνητα, φορτηγά, αεροπλάνα και διάφορα άλλα αντικείμενα ή όπλα.

Όλα αυτά, αν συνδυαστούν με τα ανάλογα που εκτίθενται στον Πύργο Μπελένη, όπου στεγάζεται το επίσης δημοτικό Λαογραφικό Μουσείο, μπορούν να αποτελέσουν το υλικό για τη δημιουργία ενός πρότυπου Μουσείου αφιερωμένου στην περίοδο του μεσοπολέμου και στον Β´ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η Μέκκα των ναυαγίων

Αποτέλεσμα εικόνας για Λέρος ναυάγια Β. Όλγας

Όμως, η Λέρος χαρακτηρίζεται και ως “Η Μέκκα των ναυαγίων», που αποτελούν συναρπαστικούς μάρτυρες της ιστορίας  και αναδεικνύνουν το νησί σε έναν ξεχωριστό προορισμό και κυρίως για δύτες. Λένε ότι ο χρόνος έχει σταματήσει στον βυθό της… Εκεί βρίσκονται δώδεκα ναυάγια, αεροπλάνα, φορτηγά πλοία και αντιτορπιλικά και μάλιστα σε σχετικά μικρό βάθος.

Εντυπωσιακότερο είναι το θρυλικό ελληνικό αντιτορπιλικό «Βασίλισσα Όλγα», βυθισμένο στο λιμάνι στο Λακκί από το 1943, οπότε και βομβαρδίστηκε κατά τη διάρκεια γερμανικής αεροπορικής επιδρομής. Ακόμη και το δίχτυ που είχε τοποθετηθεί από τους Ιταλούς στην είσοδο του Λακκιού, που είναι ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Μεσογείου! Τα ναυάγια αυτά δημιουργούν ένα εκτεταμένο καταδυτικό πάρκο με πολλαπλά οφέλη για τη Λέρο.

Η Λέρος λέγεται ότι μετά τη Νορμανδία κρύβει στη θάλασσα της τα περισσότερα εν ζωή ναυάγια στον κόσμο! Εκτός των άλλων η «Ποσειδωνία» της χαρακτηρίζεται από τις πιο πλούσιες στη Μεσόγειο. Πρόκειται για ένα απίστευτο θαλάσσιο Μουσείο που σε ταξιδεύει σε άλλη εποχή. Οι περιοχές αυτές είναι μοναδικές, παγκοσμίως.

Να, γιατί πρέπει να αναδειχθεί η μοναδικότητα του νησιού για να διεκδικήσει με αξιοπιστία το μερίδιο που του αναλογεί…