Όταν ερωτεύονταν από τα μπαλκόνια: Η τέχνη του φλερτ μιας άλλης εποχής

Η εποχή της καντάδας ήταν μία από τις πιο ρομαντικές, ατμοσφαιρικές και νοσταλγικές σελίδες της νεότερης ελληνικής αστικής πολιτιστικής ιστορίας. Ήταν ένας ολόκληρος «κώδικας» φλερτ και κοινωνικής συναναστροφής, που μεσουράνησε από τα μέσα του 19ου αιώνα έως και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού.

1. Η γέννηση: Από τα Επτάνησα στην Αθήνα

Η καντάδα γεννήθηκε στα Επτάνησα (κυρίως στην Κέρκυρα, τη Ζάκυνθο και την Κεφαλονιά). Λόγω της ενετικής επίδρασης, οι Επτανήσιοι έφεραν την δυτική μουσική παιδεία, την πολυφωνία και τη μαντολινάτα. Όταν τα Επτάνησα ενώθηκαν με την Ελλάδα το 1864, πολλοί Επτανήσιοι μετακόμισαν στην Αθήνα, μεταφέροντας μαζί τους τη συνήθεια να τραγουδούν κάτω από τα παράθυρα.

Στην Αθήνα, η καντάδα απέκτησε το δικό της χρώμα. Άνθισε ιδιαίτερα στις παλιές γειτονιές στους πρόποδες της Ακρόπολης: στην Πλάκα, στο Μετς, στο Ψυρρή και στο Θησείο.

2. Πώς γινόταν μια σωστή καντάδα;

Δεν ήταν απλώς «πάω και τραγουδώ». Είχε τη δική της ιεροτελεστία:

• Γινόταν πάντα αργά το βράδυ, όταν η γειτονιά είχε ησυχάσει και τα φώτα στα σπίτια είχαν σβήσει.

• Ο ενδιαφερόμενος σπάνια πήγαινε μόνος. Μαζευόταν η «συντροφιά» ή η «κομπανία» —φίλοι με κιθάρες, μαντολίνα και καλές φωνές (πρίμοι, μπάσοι).

• Στέκονταν κάτω από το μπαλκόνι ή το παράθυρο της αγαπημένης, κρυμμένοι στα σοκάκια.

3. Τα τραγούδια

Οι στίχοι ήταν γεμάτοι ποιητικότητα, ρομαντισμό, αλλά και ανάλαφρο χιούμορ. Μερικά από τα πιο χαρακτηριστικά τραγούδια που σιγοτραγουδιούνται μέχρι σήμερα είναι:

• «Εγείρου (Ξύπνα) μόλις ανέτειλε η σελήνη»

• «Μαρμαρωμένη βασιλοπούλα»

• «Απόψε την κιθάρα μου»

• «Η ανθισμένη αμυγδαλιά» («Εκούνησε την ανθισμένη αμυγδαλιά…»)

4. Το τέλος μιας εποχής

Μεταπολεμικά, η αστικοποίηση, ο ηλεκτροφωτισμός, το ραδιόφωνο, η εμφάνιση των αυτοκινήτων και ο θόρυβος της πόλης έκαναν τις καντάδες όλο και πιο δύσκολες. Η καντάδα πέρασε σιγά-σιγά στις μπουάτ της Πλάκας και στις θεατρικές επιθεωρήσεις.

Σήμερα, η παράδοση της καντάδας επιζεί κυρίως στα Επτάνησα, ειδικά τις ημέρες του Καρναβαλιού ή το καλοκαίρι στα σοκάκια ως ζωντανό κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.