Ένα πανάρχαιο έθιμο… Τότε που τα παιδιά αντί για τρίγωνα κρατούσαν κλαδί ελιάς…

Η φωτογραφία είναι από τη δεκαετία του 1950… Παιδάκια με τα τρίγωνα στο χέρι λένε τα κάλαντα στους περαστικούς επί της οδού Κοραή.

Τα κάλαντα είναι ένα πανάρχαιο έθιμο με ρίζες που εκτείνονται από την Αρχαία Ελλάδα έως τη Ρωμαϊκή και Βυζαντινή εποχή.

1.Αρχαιοελληνική Προέλευση (Ειρεσιώνη)

Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε το έθιμο της Ειρεσιώνης, όπου παιδιά γύριζαν στα σπίτια τραγουδώντας ευχετήρια άσματα κατά τη διάρκεια εορτών (όπως τα Πυανέψια προς τιμήν του Απόλλωνα). Κρατούσαν ένα κλαδί ελιάς ή δάφνης στολισμένο με μαλλί (είριον), καρπούς και φρούτα, το οποίο συμβόλιζε την ευφορία και την ευημερία. Σε άλλες περιπτώσεις, κρατούσαν ομοιώματα καραβιών προς τιμήν του θεού Διονύσου.

2. Ρωμαϊκή Εποχή (Calendae)

Η ίδια η λέξη «κάλαντα» προέρχεται από τη λατινική λέξη calendae (καλένδες), που σήμαινε την πρώτη ημέρα κάθε μήνα. Οι Ρωμαίοι γιόρταζαν με μεγάλη επισημότητα τις καλένδες του Ιανουαρίου (Πρωτοχρονιά), ανταλλάσσοντας επισκέψεις και δώρα. Το έθιμο αυτό υιοθετήθηκε και προσαρμόστηκε από τους λαούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, συμπεριλαμβανομένων των Ελλήνων.

3. Βυζαντινή Καθιέρωση

Παρά τις αρχικές αντιδράσεις της Εκκλησίας, η οποία θεωρούσε το έθιμο ειδωλολατρικό, τα κάλαντα τελικά «εκχριστιανίστηκαν». Οι στίχοι απέκτησαν θρησκευτικό περιεχόμενο, εξιστορώντας τη γέννηση του Χριστού ή τη ζωή των Αγίων (όπως του Αγίου Βασιλείου).

Πολλά από τα κάλαντα που τραγουδάμε σήμερα διατηρούν τη δομή και το ύφος της βυζαντινής ποίησης. Σήμερα, τα παιδιά συνεχίζουν την παράδοση επισκεπτόμενα σπίτια τις παραμονές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Θεοφανίων, χρησιμοποιώντας το παραδοσιακό τρίγωνο και λαμβάνοντας φιλοδώρημα («καλοχερίδια»). Η φωτογραφία είναι του Κώστα Μεγαλοκονόμου, από το αρχείο του Μουσείου Μπενάκη.