Η ζωή στην Πλάκα πριν φτάσουν οι τουρίστες. Η γειτονιά που δεν υπάρχει πια

Σήμερα η Πλάκα είναι από τις πιο φωτογραφημένες γειτονιές του κόσμου. Ανάμεσα στα μαγαζιά με τα σουβενίρ και τα τραπέζια που απλώνονται στα σοκάκια, είναι δύσκολο να φανταστείς ότι κάποτε εδώ ζούσαν απλοί άνθρωποι με τις δουλειές, τις έγνοιες και τις συνήθειές τους. Πριν από τους επισκέπτες, τις ξεναγήσεις και τις βιτρίνες, υπήρχε μια γειτονιά με φούρνο, με καφενείο και με αυλές που άνοιγαν το πρωί. Αυτή τη γειτονιά, που δεν υπάρχει πια, θα προσπαθήσουμε να ξαναδούμε.

H γειτονιά ξυπνούσε πριν από τον ήλιο. Πρώτα ακουγόταν το πέταλο ενός μουλαριού στις πλάκες, μετά η φωνή του γαλατά και του νερουλά, και κάπου ανάμεσά τους ο φούρνος άνοιγε την πόρτα του και η μυρωδιά του ψωμιού κυλούσε στο στενό. Η Πλάκα, από τα μέσα του 19ου αιώνα έως τις αρχές του 20ού ήταν μια γειτονιά με τα προβλήματα και τις χαρές της, κολλημένη στη σκιά του Βράχου.

Τα σπίτια ήταν χαμηλά και ταπεινά, με αυλές που κρύβονταν πίσω από ξύλινες πόρτες. Μέσα, μια γλάστρα με βασιλικό, ένα πηγάδι ή μια στέρνα, και μια γιαγιά που κοιτούσε ποιος περνάει. Στις γειτονιές της εποχής όλοι ήξεραν τους πάντες: ποιος είχε παντρέψει την κόρη του, ποιος χρωστούσε στον μπακάλη, ποιου η αυλή μύριζε πρώτη γιασεμί την άνοιξη.

Οι δουλειές γίνονταν στο δρόμο. Ο τσαγκάρης δούλευε στο κατώφλι του, ο σιδεράς χτυπούσε το σίδερο, ο μπακάλης ζύγιζε ελιές και τυρί. Το μεσημέρι οι αυλές γέμιζαν σιωπή και κάποιες μυρωδιές από μαγειρέματα. Το απόγευμα οι άντρες μαζεύονταν στα καφενεία για καφέ, τάβλι και κουβέντα για πολιτική και για τα νέα της πόλης.

Στο πάνω μέρος της γειτονιάς υπάρχουν τα Αναφιώτικα, που μοιάζουν με νησί μέσα στην Αθήνα. Τα έχτισαν στα μέσα του 19ου αιώνα οικοδόμοι από την Ανάφη, που είχαν έρθει να δουλέψουν στα έργα της νέας πρωτεύουσας και έφτιαξαν στα πόδια του Βράχου τα σπίτια της πατρίδας τους, με ασβεστωμένους τοίχους και στενά που δύσκολα χωρούν δύο άτομα.

Το βράδυ έπεφτε μια ησυχία που σήμερα δύσκολα φαντάζεται κανείς. Τα φώτα ήταν λίγα, οι σκιές μακριές, και οι φωνές από κάποια ταβέρνα έφταναν σβησμένες ως τη γωνία. Το μόνο που ακουγόταν καθαρά ήταν τα βήματα όσων γύριζαν σπίτι.

Η Πλάκα άλλαξε όταν ανακαλύφθηκε. Τα σπίτια έγιναν καταστήματα και οι αυλές ταβέρνες, και οι γείτονες έδωσαν τη θέση τους σε ξένους. Όμως, αν περάσεις νωρίς το πρωί από κάποιο στενό που δεν το έχουν πατήσει ακόμα οι ξεναγοί, θα ακούσεις κάτι από τη γειτονιά που υπήρξε.