Το μυστικό της αρχαίας ομορφιάς και ο γυναικείος καλλωπισμός στην Αρχαία Ελλάδα

Τα κάτοπτρα (καθρέφτες) της αρχαίας Ελλάδας αποτελούσαν απαραίτητα εξαρτήματα του γυναικείου καλλωπισμού και εξαιρετικά δείγματα της αρχαίας μεταλλοτεχνίας. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα, η εντυπωσιακή Συλλογή Έργων Μεταλλοτεχνίας φιλοξενεί έναν μεγάλο αριθμό από αυτά τα πολύτιμα αντικείμενα.

1. Υλικό κατασκευής και λειτουργία

Αντίθετα με τους σημερινούς γυάλινους καθρέφτες, τα αρχαία κάτοπτρα κατασκευάζονταν από ελασματοποιημένο χαλκό ή μπρούντζο. Η μία όψη του χάλκινου δίσκου λειαινόταν και στιλβωνόταν (γυαλιζόταν) τόσο έντονα, ώστε να δημιουργείται μια ιδιαίτερα ανακλαστική επιφάνεια που επέτρεπε στη γυναίκα να βλέπει το είδωλό της.

2. Οι βασικοί τύποι κατόπτρων

Η εξέλιξη των κατόπτρων μαρτυρά την υψηλή τέχνη των αρχαίων χαλκοτεχνών σε σπουδαία κέντρα της αρχαιότητας (όπως το Κορινθιακό, το Αργειακό, το Λακωνικό και το Αττικό εργαστήριο):

• Τα παλαιότερα έφεραν πλατιά, μακριά λαβή διακοσμημένη με ανάγλυφα ή εγχάρακτα σχέδια. Στον 5ο αιώνα π.Χ. η λαβή έγινε πιο λεπτή (συχνά επενδυμένη με ξύλο) και διακοσμούνταν με μορφές όπως σφίγγες, Σειρήνες ή Νίκες.

•  Κάτοπτρα που στηρίζονταν όρθια πάνω σε μια βάση, η οποία είχε συχνά τη μορφή της θεάς Αφροδίτης ή μιας γυναικείας μορφής (Κόρης).

• Πρόκειται για τους «καθρέφτες τσέπης» της αρχαιότητας. Ο δίσκος προστατευόταν από ένα αναδιπλούμενο χάλκινο κάλυμμα. Η γυναίκα ανασήκωνε το κάλυμμα με έναν κρίκο για να καθρεφτιστεί. Όταν δεν τα χρησιμοποιούσαν, τα κρεμούσαν από μια ειδική λαβή στην περιφέρειά τους.

Τα καλύμματα των πτυκτών κατόπτρων φέρουν μοναδικές ανάγλυφες ή εγχάρακτες παραστάσεις. Τα θέματα ήταν κυρίως μυθολογικά ή σχετίζονταν με την ομορφιά και τον έρωτα. Πέρα από χρηστικά αντικείμενα καθημερινού καλλωπισμού στο γυναικωνίτη, τα κάτοπτρα είχαν βαθύ συμβολισμό. Απεικονίζονται συχνά σε επιτύμβιες στήλες και προσφέρονταν ως πολύτιμα κτερίσματα (δώρα) στους τάφους των γυναικών. Οι αρχαίοι πίστευαν ότι ο καθρέφτης συνόδευε τη νεκρή στην αιώνια ζωή, προστατεύοντας κατά κάποιον τρόπο την ψυχή της. Φωτογραφίες από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.